كورد ل بەرامبەری كێ؟!

عبدالرحمن بامەرنی

ئەز كوردان هند د هەڤكێشەیا وەلاتێن دەوروبەردا نابینم، هندی د هەڤكێشەییا تێگەهشتنێ و راڤەكرنێدا. ئەو تێگەهشتن و راڤەكرنا ئەز ژێ بەحس دكەم، گرێدایی تێگەهشتن و راڤەكرنا زهنیەتا سیاسیێ كوردە، د ئیدارەدانا پرسێن گرنگ و چارەنڤیسدا.

بۆچی من گوتی د زهنیەتا سیاسیێ كورددا و من نەگوت د زهنیەتا هزركرنا تاكێ كورددا؟ ژبەركو تاكێ كورد هەردەم خودانێ دوزا خوەیە و هشیاریا نەتەوەیی لدەف وی خورتترە ژ هەر تشتەكی و ئەز دێ ڤێ ب نموونە بێژم و نموونا خوە كورتكەمە سەر باشوورێ كوردستانێ، مەبەستا من هەرێما كوردستانێ و ڤان پێشهاتێن داوییێ ل رۆژئاڤایێ كوردستانێ. دەما بابەتێ رۆژئاڤایێ كوردستانێ گەرمبوویی، عەشیرەتێن عەرەب خوە ژ ناڤ هەسەدێ ڤەكێشایین و تا راددەیەكی ئەمریكا پشت ل كوردان كری، هۆڤاتیا سوپایێ سوریا، تەكبیر و ب ناڤتێدانا خودێ یا سەربازێن سوری، كو گەلەك ژێ خودان رەگەزنامێن وەلاتێن دی بوون.

كورد؛ كەنگی ئێكهەلویست دبن؟

عبدالرحمن بامەرنی

مەبەستا من ب دەستەواژەیێ ئێكهەلویستیێ، دەما پرسا ھشیاریا نەتەوەیی ب سەر هەر پرسەكا دی دكەڤیت، مە چاوان دیت ل بەرخوەدانا شەرڤانێن رۆژئاڤا و برینا كەزیێن شەرڤانەكا كورد ژ لایێ چەكدارەكێ سوپایێ سوریا ڤە، هەوەكا ڤەھاندنا كەزیان لدەف ژنێن كورد درۆستبوو و ڤێ هەوێ چ سنوور نەھێلان، كچ و ژنێن كورد، ملێ خوەدا بەر و هەمیان كەزی ڤەھاندن، هەمی تەخێن جڤاكی پشتەڤانیا خوە بۆ دیاركرن و كەسێ نەگوت، ئەڤە نە ژ باژێرێ منە، كەسێ نەگوت ئەڤە نە ژ حزبا منە، ژ خوە ئەوێن دژی سەركولیا ژنان و ب ناڤێ ئایینی دبێژن دڤێت ژن یا سەرپۆش كری بیت ژی، خوە بێدەنگ كرن، ژبەركو قەبارەیێ بابەتی ژ وێ چەندێ مەزنتر لێهات، ئەو بشێن رەخنەیێن خوە دەربێخن و خوە نەرازی بكەن، پرس بۆ پرسەكا نەتەوەیی و ئها یا من دڤێت دڤێ گوتارێدا بێژم ئەڤ پرسەیە، پرسا ئێكهەلویستیێ و كەنگی ئەڤ ئێكهەلویستیە دیاردبیت و كینە مفادارێن ژ بەرئێكبرنا كودەنگییێ ل سەر هەر بابەتەكی؟!

بالانسەكا سیاسی یان ئوپۆزسیونەكا بهێز؟!

عبدالرحمن بامەڕنی

هەر كەسێ ل كەتوارێ هەیی یێ هەرێما كوردستانێ بنێریت، هەر ژ ئێكەم هەلبژارتنا پەرلەمانێ كوردستانێ ل سالا 1992ێ و درۆستبوونا حكومەتا هەرێما كوردستانێ و تا نوكە، دێ شێت ب ئاسانی د نەخشەیێ سیاسییێ هەرێمێ بگەهیت و ئەڤ نەخشەیێ هەنێ ژی نە یێ پشتی سەرهلدانێ یە، بەلكو ژ ئەنجامێ ناكوكیێن سیاسیێن حزبێن كوردی دروست بوویە و جوگرافیا ڤان حزبان، هوكارەكێ سەرەكی بوویە ژبۆ دروستكرنا سنوورێن وەهمی، كو نوكە ئەم ب دوو زوونان زەرد و كەسك ناڤ دكەین.

پرسیارا دهێتە پێش ژی ئەڤەیە، بۆ راستكرنا رێرەوێ سیاسی ل هەرێما كوردستانێ، ئەم پێدڤی چینە؟ ئایا ئەم پێدڤی بالانسەكا سیاسینە، یان ژی ئوپۆزسیونەكا بهێزین؟ بۆ بەرسڤا ڤێ پرسیارێ ژی، دێ زێدەتر ل سەر ئێكهەلویستیا یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان و نەوەی نوێ راوەستم، ئەگەر كورسیێن هەردوو حزبان كۆمڤەببنە سەر ئێك، دێ هێتە بەرامبەری كورسیێن پارتی دیموكراتی كوردستان و دێ بالانسەكا هێزێ دروست بیت بۆ دابەشكرنا پوستان، كو ئەڤە سالەك و چەند هەیڤە، نە پەرلەمانێ كوردستانێ چ روونشتن كرین و نە ژی حكومەت هاتیە پێكئینان.

شێخ مەقسود/ كورتەچیرۆك

عبدالرحمن بامەرنی

ئەو چەند رۆژ بوون، كامیرا وی ب ستوویێ ویڤە و ل كولانێن ڤی تاخی دگەریت. دبێژنە ڤی تاخی، شێخ مەقسود. ھەر دیمەنێ كەفتبا بەر چاڤكێ كامیرا وی، د چركاند.

وێنێ كۆشتیەكێ بێ گیان. ژ سەروبەرێ كەلەخی دیار، ھاولاتیەكێ سڤیلێ ڤی تاخییە و جلێن ناڤ مالێ ل بەرن. دەڤ و دەڤ یێ كەفتی و ژبلی خوینا ژبن لەشێ وی چوویی و ب عەردیڤە ھشك بوویی، دوو گوللە ژی یێ ب پاتكا وی كەفتین. وێنەیەك بۆ چركاند. بیرا وی ل بەری سەرھلدانێ و (تەلقەتولرەحمە) یا بەعسیان ھات.

ل وێڤەتر، خەبەنكێ دكانەكێ یێ ژبن چوویی و ھێشتا ھندەك دوكێل ژ رەفاتكێن وێ بلند دبیت، سوتنێ ھەمی تشتێن ناڤ دكانێ یێن تێكداین. وێنەك بۆ چركاند. بیرا وی ل كورێ وی ھات، بەری ژ مالێ دەركەفتبا، دا ھێت پێڤە ماچی كەت و وی ب مەبەستا وی دزانی. پارە بۆ دكانێ دڤیان و كورێ خوە یێ بچویك ئینا بەرچاڤێن خوە و ئەگەر تشتێن دكانێ ھەمی ژناڤ بچن، كی دێ باوەریێ بۆ چێكەت، كو دكان یا ھاتیە سوتن.

ل تەنشتا دكانێ، فرنەكا نانی بوو و چ شوینوارێن فرنێ لێ نەماینە، فرن ب تەنیرێ فرنە و ئەگەر تەنیر ژناڤچوو، دێ نانی ب كیرێ ڤەدەن. چەند وێنە بۆ فرنێ چركاندن. بیرا وی ل رۆژێن چەلێ و دەشتانێ ھات، ئار ھەبوو، ئاڤ ھەبوو، ئاگر و دار ھەبوون و قور قورا زكێ ھەمیان بوو.

ل چایخانەیا ژنمریا

عبدالرحمن بامەرنی

نزانم بۆ چ شول بوو، بەرێ من كەفتییە كولانكا بۆ سەردابا فێقی دچیت. ئەڤ كولانكا ئەز ژێ دبێژم، ب دیوارێ مزگەفتا مەزنڤە، چەند دەبكەك وەك تەختكێن روونشتنێ درێزكرینە و ب چایخانەكێ ڤەدچیت. دگەل دەربازبوونا من، هەڤالەكی گازی من كر و دەما لێ زڤریم، باش بوو بیردانكا من هاری من كری و من گوتێ "خالد" تووی، كرە كەنی و مە ئێك دوو هەمبێزكر و ئەم پێكڤە روونشتینە خارێ و بۆ من گازێ چایەكێ كر. مە چایێن خوە تێكڤەدان و دگەل فرا ئێكێ، گوتە من: "ئەڤە چ جارەكێ ب وێ چایێ ڤە ناچیت، ئەڤا ل سالێن هەشتێیان مە ڤەدخار، چایا هینگێ تام تام بوو و خودان چەندێ دویربایە، بێهنا وێ هاتبا مرۆڤی، مەژیێ مرۆڤی ڤەدبوو". دگەل سەرهەژاندنا من ب گوتنێن وی،

حزبێن كەف

عبدالرحمن بامەرنی

زاراڤێ (حزب) هەر بۆ حزبان دهێت و زاراڤێ (كەف)، ب مەبەستا ئەو حزبێن كێرفێ وان زوی بلند دبیت و زوی دادكەڤیت. بۆچی من (كەف) بكارئینا؟ رێك من بەحسا نموونا كەفا نیسكێ یە و ئەو دناڤ فەرهەنگا كوردیدا گەلەك یا بەربەلاڤە، دەما دبێژن وەكی كەفا نیسكێ یە!.

ل هەرێما كوردستانێ مە دوو حزبێن سەرەكی هەنە و چەندین حزبێن دی، هندەكان ژوان مێژوویەكا درێژ هەیە و خەباتا چیایی و شەهید هەنە، ئەز وان ب حزبێن كەف ناڤ ناكەم. ئاراستەیا حزبێن ئیسلامی ژی دیارە و ئەڤا من دڤێت بەحسبكەم، واقعێ هەرێما كوردستانێ یە (دوو حزب، دوو هێز، دوو زوون)، هەر چەندە ئەڤە راستیەكا تەحلە، لێ راستیەكا دی ژی یا هەی، ئەو ژی مە بڤێت و نەڤێت ل هەر زوونەكێ پرت و بلاڤەیی بكەڤیتێ، هەڤسەنگییا هێزێ ل هەرێما كوردستانێ هەمیێ تێكدچیت! بۆچی من ئەڤە گوت؟ ژبەركو ئەو پرت و بلاڤەیی، ل سەر حسابا وێ هەڤكێشەییێ دروست دبیت و ئالیەك ل بەرامبەری یێ دی ئالیسەنگ دبیت.

كورتەچیرۆكا (جنوب1) كو پێدڤییە ھەمی كەس بخوینن

عبدالرحمن بامەرنی

بۆ من گرنگە ئەز ل سەر ڤێ كورتەچیرۆكێ راوەستم و خواندەڤایی بەشداری خواندنا وێ بكەم، ژبەركو ئەڤ كورتەچیرۆكێن بڤی رەنگی، زێدەباری ھونەرێ سەركەفتنێ یێ دارێتنا وێ، تۆماركرنا سەردەمەكێ ھەستیارە ژ دیرۆكا مللەتێ كورد و نەھامەت و مەرگەساتێن ب چاڤ دیتین.

كورتەچیرۆكا (جنوب1)، سەردەمەكی وێنەدكەت بۆ بەری سەرھلدانێ دزڤریت، دەما رژێما بەعسا ژناڤچووی ل سەر دەستھەلاتێ و ھەر تشتێ وێ دڤیا، سڤكاتی، زیندانكرن، ئەشكەنجەدان، دەربەدەركرن، بنئاخكرن و كوشتنا ب كۆم ب ئاشكەرایی دكرن، ل بەر چاڤێن جیھانێ ھەمیێ و ھەر تشتێ ڤیابا دكر و ب سەرێ خوەڤەدبر.

نڤیسەری چیرۆك ب دوو بارھلەگران كورتەچیرۆكا خوە دەستپێكرییە و ئەڤ بارھەلگرێن ھەنێ ل پێنج گوندان دگەرن و ھەر خێزانا پێشمەرگەھەكی لێبیت، ڤێجا ئەندامێن ئەوێ خێزانێ ژن بن، زارۆك بن، پیر بن كێشە نینە و ئەڤە وەك تۆلڤەكرنەك بۆ پێشمەرگەھان، ئەوان سزا بدەت و خێزانێن وان بەرەڤ باشوورێ عیراقێ ب بەت و زاراڤێ (جنوب) كو د ئەدەبیاتا بەری سەرھلدانێ دا گەلەك دھاتە ڤەگێران، ب رامانا باشوورێ عیراقێ دھێت، وەك زاراڤەكێ خوجھێ بەری سەرھلدانێ یە و دەما دگوتی دێ بەرەڤ جنوبی بەن، ھەمیان دزانی كو دێ ئەڤ كەسێن ھەنێ ھێنە نەفیكرن، ب مەبەستا ل پارێزگەھێن باشوورێ عیراقێ بنەجھـ بكەن و رێ ل وان بگرن جارەكا دی ڤەگەرنە سەر گوند و حال و مالێن خوە و ئەڤە ژی جورەكێ جینوسایدەكێ بوو حكومەتا عیراقێ بەرامبەر كوردان ئەنجامددا، دا كەس نەبیتە پێشمەرگەھـ و دیسان خێزانێن وان و زارۆكێن وان دناڤ كەلتورێ عەرەباندا بھێنە حەلاندن و رژێما وی دەمی ھوسان ھزردكر، ئەگەر ئەندامێن خێزانێن پێشمەرگەھان نەفیكرن یانكو ئێدی كەس نابیتە پێشمەرگە و دیسان ئەڤە جورەكێ ڤەشارتنا شكەستنێن خوە ژی بوون بەرامبەر پێشمەرگەھی و چیرۆك نڤیس بخوە ژی ڤێ چەندێ دوپاتدكەت، دەما دبێژیت: "ئەڤە ئەو سزایە، سزایێ حکۆمەتێ دڤیا تولا شکەستنا خوە هەمبەر پێشمەرگەهان ژ خێزانێن پێشمەرگەهان ڤەکەت".

دێ چاوان جینوسایدەكێ كەینە كارەكێ ئەدەبی؟!

عبدالرحمن بامەرنی

مەبەستا من ب جینوسایدەكێ، ئەو كۆمكۆژی و دەردەسەریێن ب سەرێ مللەتێ كورد ھاتین، كو دەھان چیرۆكێن ڤەشارتی یان نیڤ تەمام مە یێن ھەین و ھندەك لڤێرە و وێراھەنێ دھێنە بەحسكرنێ، لێ ئەوا گەھشتیە مە تشتەكێ كێمە و دروست نەگەھشتیە یان كێماسی د روودانێدا ھەنە و ئەگەرێن روودانێ و ئەنجامدەر و ئەڤێن ب جینوسایدێ رابووین كەسێن بەرزەنە و ئەگەر ھەبن ژی، راستییا وان یا شێلوبێلە و دەما ئەز بەحسا كارەكێ ئەدەبی دكەم، رێك من بەحسا ڤان ھەمی كێماسی و ڤەقەتیانایە. ئەڤ چەند رێزێن پێشگوتنێ ئەو بوون دەما مە بەحسا دووھەمین كونفرانسێ زانستی یێ نێڤدەولەتی یێ جینوسایدێ دكر، ئەڤێ ژ لایێ وەزارەتا رەوشەنبیری یا حكومەتا ھەرێما كوردستانێ ل رۆژێن 25 و 25ێ ئابا 2025ێ ل سلێمانیێ برێڤەچووی و ناڤونیشانێ ڤەكۆلینا من (مەزراندنا جینوسایدەكا ئێزدیان دكارەكێ ئەدەبیدا).

فرەژنی

عبدالرحمن بامەرنی

مە بەحسا ژنا دووێ دكر و مە بەحسا، فرەژنیێ ژی دكر. یا راست ئەم ژ پێنج كەسان زێدەتر بووین و ئەم ب بوینە دوو بەش، ئەم ھندەك دگەل بیرۆكەیا فرەژنیێ بووین و ئەم ھندەك دژی بیرۆكەیا فرەژنیێ بووین و تشتێ سەیر، مە ھەردوو ئالیان خوە ب چالاكڤانێن جڤاكێ سڤیل دزانی. مە ئەڤێن باوەری ب فرەژنیێ ھەی، بەھانا مە بۆ ڤێ چەندێ، ژمارەیا زوورا قەیرە كچان و ئەرێ گونەھا ڤان كچان چییە كەس دەرگەھێ مالا وان نەقوتیت و چەند ب ناڤ سالڤە بچن، چانسێ شویكرنا وان كێمتر لێبھێت و ئەگەر فرەژنی ھەبیت، رەنگە گەلەك ھەبن و ل بن ھەر بەھانەیەكێ ھەڤژینا دووێ ژی بینن و بڤی رەنگی دێ بالانسا كومەلگەھی ئالیسەنگ بیت.

رۆمانا (ئەشقا سپی) دناڤبەرا دو سەردەمێن ئەشقێدا

عبدالرحمن بامەرنی

ئەشقا سپی ناڤێ رۆمانا نوو یا نڤیسەر (مستەفا عەبدولرەحمان ئەرەدنی)یە و ب تایتلەكێ لاوەكی ل سەر بەرگی و ل بن ناڤۆنیشانێ رۆمانێ بڤی رەنگی ھاتییە نڤیساندن، ئەو ژی (نە شكاندنا سۆز و پەیمانان) و ب 182 لاپەرێن قەبارێ ناڤین كەفتیە بەردەستێ خواندەڤانان. رەنگە د خواندنا ناڤونیشانێ رۆمانێدا، مرۆڤ بشێت ھندەك كودێن رۆمانێ ڤەكەت و ھزربكەت رۆمان دێ روودانێن چیرۆكەكا ئەشقێ ڤەگێریت و د وێ ئەشقێدا مرۆڤ دێ ڤان دەستەواژەیان بینیت، وەك (دلسۆزی، وەفاداری، ئەشقا پاقژ، خوە گوریكرن، باوەری.... ھتد) و دەما من رۆمان خواندنی ژی، ھەر ئەڤ دەستەواژەیە بوون كەفتینە بەرچاڤێن من و ئەگەر ئەز یێ راستگۆ بم، ئەز گەلەك كەفتمە بەر كاریگەریا چیرۆكا دوو ئاشقان و ئەو كاریگەری ژی تا راددێ چاڤ پەنگیانێ بوو ژ رۆندكان و بمن وەرە تا نڤیسەرەك بشێت پەیاما خوە بگەھنیت ژی، دڤێت وێ باندورێ ل خواندەڤایێ خوە بكەت، ھەر چنەبیت چەند رۆژان روودان و قارەمانێن چیرۆكێ دناڤ مێشكێ مرۆڤیدا بمینن و ئەڤە ژی بۆ دەستھەلی و سنعەتكاریا نڤیسەری بخوە دمینیت، كانێ ئەڤ سنعەتكاریا ھەنێ شیایە چەند كەتواری و خەیالێ بكەتە راستی.

بۆ ڤەگێرانا چیرۆكا رۆمانێ، نڤیسەری تەكنینەك گرتییە بەر، دانوستاندنەك دناڤبەرا (باپیری و نەڤی)دا و دا بشێت چیرۆكا دوو ئاشقان ڤەگوھێزیت و بەندكێ رۆمانێ ژی ژ دەستنەدەت و ئەو ڤەگێرانە جوداتر بیت ژ ھەر چیرۆكەكێ، نڤیسەری دوو سەردەمێن جودا دگەل ئێك ھەڤبەركرینە و (ئێك چاخێ بەری سوشیالێ و دو چاخێ سوشیالێ).

دارا ب كنجر/ كورتەچیرۆك

عبدالرحمن بامەرنی

ئەو زكێ دوویێ بوو پێ دو گیان دكەڤیت، پشتی جانا شەش سالی. ھەر چ شێخەك و سەیدەك و مەزارەكێ پیرۆز ل جھەكی ھەبیت، دەیكا جانێ یا چوویە دەف و داخوازا كورەكی یا ژێ كری. حەمدا عەریفی داركا ب كنجر بۆ پێشنیار كربوو و گوتبوویێ دشا من ژی وەكی تە، ھزرەتا وێ كورەك بوو و ب سایا سەرێ ڤێ دارێ، یا بوویە خودانا دوو كورا.

دارا ب كنجر شۆلێ خوە كر و بوو خودانا كورەكی. ھێشتا ل سەر بێژنكێ و د قوماتكێ پێچایی، عیسویێ حەلێ د گوھێ وی دا بانگدا. چەند رۆژەك ما بوون ببیتە سالەك، سەیدێ سنەتچی ب گیزانا خوە سەرێ دیلكێ وی ژێڤەكر. ھێشتا كەسێ وەكی كورێ بەسێ ب شەقلێ سەر قونێ ناڤ نەكری و دا زیكا رابیتە پەپیكا، عەجەلۆكەك بۆ ژ تاھرێ قەرەچ كرین. بابێ وی دڤیا وەكی وی نەكەڤیتە بەر ئاخێ. ھندی دیتی پیەكێ وی یێ دگەل خەپارەكرنا باجان سۆركێ، ئێك یێ ل دروینێ، ئێك یێ ل مزەیتكرنێ، ئێك یێ ل كەلاشتنا دارا و شەڤەك ب سەردا دەرباز نابیت، ئەگەر دبن لحێفێ ڤە نە بیتە حلكە حلكا وی. شەما دەیكا وی، ژ خەمێن بابێ وی و شەرێ وی دگەل ئاخێ و ژ خەما بابێ خوە یێ ژیێ خوە ل دویڤ پێ بزنێ دەربازكری، ژیانەكا دی و كارەكێ دی بۆ كورێ خوە دڤیا و ھەر چ كار بیت، ھەڤژینێ وێ یێ چو جارەكێ بێدلییا وێ نەكری، پێشنیارا باژێری دایێ و شەمێ خەون ب مەلاتییێڤە ددیتن، خەون ب مەنجەلۆكێن ماستیڤە ددیتن و ھەر رۆژێ دۆرا مالەكێ یە، چ سێنیكا سەرتیكێ میھان بیت، چ سەوكەكا تەنیرێ یا گەرم بیت و خوە بەسا ژنا وی ژی ناڤێ خوە یێ ژ وی وەرگرتی و ب بەسا مەلای خەلك ناڤێ وێ دئینیت. چەند خەیالا بەسێ دكەت، نەكە و بخۆ دھێتە سەر ھزرا وێ و خەیالا وێ دچیتە سەر لاوێ وێ یێ ھێشتا بەر كەپێن وی رەش نەبووین و دڤێت ژیانا وی یا شاھانە بیت. بابێ وی ب سەرێ خوەڤە بر و ھزرا مەلاتیێ ژ سەرێ وێ ئینا دەر و ل پشتا كەری سویاركر و ژ وی و ژ وێ و یا ب وێ مای، چەند شەكرۆكەكێن رەنگاورەنگ حەشاندنە د بەریكێدا و ب ناڤ چاڤێن ویڤە ماچی كر و چاڤێن وێ ژ رۆندكان پەنگیان. بابێ وی سەرێ كەری كێشا، گوھێ خوە نەدا كچا خوە یا ئێكانە و زانی تا سەرێ گری دێ ب دویڤ وان را كەتە غار، دێ وەستیت و قەستا دەیكا خوە كەت.