پەیوەندییا دناڤبەرا (نڤیسینێ و خواندنێ)دا.. رۆمانا كەلینا ئاخێ وەك نموونە

عبدالرحمن بامەرنی

د ڤێ نڤیسینێ دا دێ ل سەر پەیوەندییا د ناڤبەرا نڤیسەر و خواندەڤانی دا ڤەكۆلین، ئەو ژی نڤیسەر بێ خواندەڤان چ تشتە و خواندن بێ نڤیسەر چ تشتە و دێ پرسیارەكا گریمانەیی ل پێشییا خوە دانین، هەکەر نڤیسەر كارسازی بیت، مانە دڤێت خواندەڤان وی كاری بھادار بكەت؟ و ژ ڤی روانگەیی ڤە، هەکەر ئەم نڤیسینێ وەربگرین بەری ببیتە كارەكێ ئەدەبی و هەکەر نڤیسەر ھزرێ د خواندەڤانێ خوە دا نەكەت، دێ چەند كارەكێ سەركەفتی بیت و هەکەر خواندەڤا ب تنێ ل ناڤەرۆكێ بگەڕیێت، تایبەت د سەردەمێ سۆشیال میدیایێ دا، ئایا دێ ئەو خواندەڤان نەچار بیت پەرتووكەكێ ل بەر سینگێ خوە دانیت و بخوینیت ب تنێ دا ناڤەرۆكێ وەربگریت، د دەمەكی دا ب دەھان ئالاڤێن دیتر و ب ساناھیتر و ب دەنگ و رەنگ بۆ وەرگرتنا بابەت و چیرۆكان ھەنە.

قێركرنا جادێن بازاری

عبدالرحمن بانڕرنی

قێركرنا جادێن بازارێ دهۆكێ، دێ جوانیەكێ و پاقژیەكێ دەنە سەروسیمایێ بازاری هەمییێ و دێ ئەڤ جوانییە یا بەردەوام بیت. هێشتا من ئاخفتنا خوە تەمام نەكری، كو مە سێ هەڤالان دناڤ پاركا نەورۆزدا پیاسەدكر، هەڤالەكێ مە گوت: "ئەرێ تو بێژی خەلك ڤێ پاقژیێ، دگەل ڤی سەروسیمایێ نوی یێ بازاری راگریت؟". مەبەستا هەڤالێ من، ئەڤ گوهورانكاریێن نوكە ل بازاری دهێنەكرن بوو. شوستە و بەردەرێ دكانان هەمی بوونە ئێك قیاس و ب تابۆكێ هاتنە رازاندن. ددەمەكیدا هەر دكاندارەكی ب كەیفا خوە، هندەكان (سیرامیك) دانابوو و بلندی و نزمی ل هندەك جهێن دی هەبوو و هندەكان ژی زێدەگاڤی ل سەر شوستەیی كربوون. لێ نوكە جوداتر، دیمەنەكێ شارستانی ب بازارێ دهۆكێ هاتیەدان و تایبەت ژی نوكە هەردوو جاددێن سەرەكی یێن ناڤ بازارێ دهۆكێ، یێن دهێنە قێركرن و هەكو ب كوردەواری دبێژین (بازار دێ كەڤلێ خوە گوهوریت).

ژن، بەری و پشتی سەرهلدانێ

عەبدولڕەحمان بامەڕنی

ل هەیڤا ئادارێ گەلەك جەژن و هەلكەفت تێدا هەنە، چیێن خۆش و چیێن نەخۆش و دڤێت ئەم كورد گرنگیێ بڤان هەمی هەلكەفت و جەژنان بدەین و هەلسەنگاندنێ بۆ بكەین. ژڤان هەلكەفتان ژی، هەشتی ئادارێ رۆژا جیهانیا ژنان دهێت و هەر چنە بیت ئەم بەراوردیەكێ بۆ بكەین، بۆ رەوشا ژنان، هەردوو قوناغێن بەری و پشتی سەرهلدانێ وەربگرین و ڤێ پرسیارێ ژ خوە بكەین، ئایا ژ سەرهلدانێ تا نوكە، ئەم شیاینە چ بۆ ژنان و باشتركرنا رەوشا وان بكەین؟ رەنگە هەبن بێژن، بەلێ ئەم یێن شیاین گەلەك تشتان بۆ وان بكەین و ئێك ژوان ژی ئەز بخوە بم، بێژین مە پەیمانگەه و زانكۆ یێن هەین و ئەڤرو ب سەدان و هزاران كچ یێن بووینە خودان باوەرنامە.

هێزا نەرم، یان هێزا سەرهەڤسار

عەبدولڕەحمان بامەڕنی

مەبەستا من ب دەستەواژەیێ هێزا (نەرم)، تورێن كومەلایەتی و دەستەواژەیێ (سەرهەڤسار) ب مەبەستا (سەربەردایی، كیڤی، شەمبۆز، زیانكەر). بۆچی من ئەڤ هەردوو دەستەواژەیە پێكڤە ئینان؟ ژبەركو كارلێكا وان دگەل ئێك، زیانێ دگەهینتە تاكێن كومەلگەهی هەمیێ، چ زارۆك بن، گەنج بن، ژن بن، زەلام بن یان كەسێن پیر، هەروەسا كەسێن زانا و نەزان ژی.

ژبەركو بابەتێ هێزا نەرم گەلەك چەقان ب خوەڤە دگریت، ئەز بتنێ دێ ل سەر تورێن كومەلایەتی راوەستم و تشتێ دگەل تورێن كومەلایەتی و هەمی ئێك دەنگ، تورێن كومەلایەتی ب زیانبەخش دزانن بۆ سەر كومەلگەهی هەمیێ بێ جوداهییا تەمەنی یان رەگەزی و زیانێن وێ ژی كورتبنە سەر ڤان بابەتان، ئەو ژی (مرۆڤایەتی و سەرەدان و پەیوەندیێن جڤاكی یێن كێمكرین، دابونەریت یێن بەزاندین، شیرازێ خێزانێ یێ تێكدایی، گەلەك تشتێن خەلكی ب شەرم دزانین ئەڤرو یێن دبنە تشتەكێ ئاسایی، رێژا جودابوونا هەڤژینان ژ ئێك و چەندین بابەتێن دی). تا وی راددەی هندەك بۆ دچن،

دەست/ كورتەچیرۆك

عبدالرحمن بامەرنی

ھەر دەما كەفتە ناڤ نڤینێن خوە، ئێكەم تشتێ رێگرییێ ل خەوەكا خۆش دكەت، دەستێن وینە. ئەڤە رۆژا سەیدای گوتيیێ دەستێن تە وەك یێن ھەمیا نینن! ھەر شەڤ دەستەك دھێت و خەوێ ژ چاڤێن وی ڤەدرەڤینیت.

وێ شەڤێ دەستێن چایچییەكی بەلا خوە ژێڤەنەدكرن و ل دەك پەیالە رادكرن، پێنج پەیالە و شەش پەیالە و حەفت پەیالە و ھەمی ژی د تژی چا. گوتە خوە، ئەڤە ژی وەك نەخۆشیەكێ یە و ھەڤالەكێ وی بۆ پێشنیارا سەرەدانا نوژدارەكێ تایبەتمەند كر.

ئەرێ دڤێت نوژدارەك پشكنینا من بكەت، چ تیشكەكێ بۆ من بگریت یان پشكنینا خوینا من بكەت، چ زانم، ئەڤە كارێ وییە و یا ل سەر من ئەز بكەم، ددەمێ پێدڤیدا ئەز ل كلینیكا وی یێ بەرھەڤ بم و ھەر گاڤا سكرتێری ناڤێ من گازی كر، ئەز بەرەڤ دەرگەھێ نوژدار تێڤە بچم و ھەر پرسیارا وی ژمن كر، ئەز دێ بەرسڤێ دەم.

ئەرێ دێ بەرسڤا ھەمی پرسیارێن وی دەم. مانێ ئەز ژ ھەڤالێ خوە دزانم، دەما ئەز دگەل وی چوویمە كلینیكا نوژاری و گوتيیێ ددانێ من یێ دئێشیت. پشتی پشكنینێ، نوژداری گوتێ ددانێ تە چ تێنەمایە و دڤێت بھێتە ھلكێشان!

زمان و تەكنۆلۆژیا

عبدالرحمن بامەرنی

پێشكەفتنا تەكنۆلۆژیایێ شێوازەكێ دی یێ ژیانكرنێ دناڤ مەدا پەیدا كر و نە بتنێ جیهان كرە گوندەكێ بچووك، بەلكو دەرفەتێن زێدەتر ل بەر مە رۆخساندن، تێگەهشتنا مە بۆ كەلتور و كومەلگەهێن دی یێن جیهانێ برنە قوناغەكا دی، كو چ جارەكێ برێكا فێربوونێ و لێگەریانێ ئەم نەدشییاین بگەهینێ. ئەڤرۆ ئەم ل هەمبەر شورەشەكا مەزنین د بیاڤێ فێربوون و گەشەكرنا زمانیدا، ڤێ شورەشا تەكنۆلۆژی شێوازێ فێربوون و پەروەردەكرنێ ژی گوهارتییە و ب پرۆسەیەكا زانستی و هونەری دهێتە ب ناڤكرن. رۆلگێرانا زیرەکیا دەستكرد، وەك هێزەكا نوی شیانێن گوهورینا شێوازێن فێركرنێ هەیە، وەكی زیرەكییا مرۆڤی و دانا بریارێن زیرەك و وەرگرتنا ئەو تشتێ ئەوی پێدڤی پێهەیی و ئەو لێدگەریت.

كارەبا 24 سەعەتی

عبدالرحمن بامەرنی

من جیرانەكێ دكاندار یێ هەی و هەر دەما من دبینیت، حەز دكەت بابەتەكی دگەل مندا ڤەكەت. ڤێجارێ گوت: (كا وەرە جیران، ئەرێ چ بەحسا كارەبا 24 سەعەتییە؟). لێ جیرانێ من خوە ل بەرسڤا من نەگرت و گوت: (جیران ئەز دڤێ كەهرەبێ ناگەهم، پارێ من یێ سێ هەیڤان (346) هزار دینار بوون و یێ ڤێ هەیڤێ بتنێ (348) هزار دینار یێن هاتین).

من گوتێ ئێ جیران، ئەڤ كارەبە دەستكەفتە، بەلێ دڤێت ئابووریێ تێدا بكەین و بزانین دێ چاوان مفای ژێ وەرگرین و پارێ وێ ل سەر مە نەبیتە گەلەك. جیرانێ منێ دكاندار كورسیكەك، كو چەند تەبەقێن هێكان یێن خالی كربوونە تێكدا و برەنگێ كورسیكێ ڤەدچوون، كێشا بەر كورسیكا خوە و گوت روینە دا بۆ تە سوحبەتەكێ بكەم.

كورد ل بەرامبەری كێ؟!

عبدالرحمن بامەرنی

ئەز كوردان هند د هەڤكێشەیا وەلاتێن دەوروبەردا نابینم، هندی د هەڤكێشەییا تێگەهشتنێ و راڤەكرنێدا. ئەو تێگەهشتن و راڤەكرنا ئەز ژێ بەحس دكەم، گرێدایی تێگەهشتن و راڤەكرنا زهنیەتا سیاسیێ كوردە، د ئیدارەدانا پرسێن گرنگ و چارەنڤیسدا.

بۆچی من گوتی د زهنیەتا سیاسیێ كورددا و من نەگوت د زهنیەتا هزركرنا تاكێ كورددا؟ ژبەركو تاكێ كورد هەردەم خودانێ دوزا خوەیە و هشیاریا نەتەوەیی لدەف وی خورتترە ژ هەر تشتەكی و ئەز دێ ڤێ ب نموونە بێژم و نموونا خوە كورتكەمە سەر باشوورێ كوردستانێ، مەبەستا من هەرێما كوردستانێ و ڤان پێشهاتێن داوییێ ل رۆژئاڤایێ كوردستانێ. دەما بابەتێ رۆژئاڤایێ كوردستانێ گەرمبوویی، عەشیرەتێن عەرەب خوە ژ ناڤ هەسەدێ ڤەكێشایین و تا راددەیەكی ئەمریكا پشت ل كوردان كری، هۆڤاتیا سوپایێ سوریا، تەكبیر و ب ناڤتێدانا خودێ یا سەربازێن سوری، كو گەلەك ژێ خودان رەگەزنامێن وەلاتێن دی بوون.

كورد؛ كەنگی ئێكهەلویست دبن؟

عبدالرحمن بامەرنی

مەبەستا من ب دەستەواژەیێ ئێكهەلویستیێ، دەما پرسا ھشیاریا نەتەوەیی ب سەر هەر پرسەكا دی دكەڤیت، مە چاوان دیت ل بەرخوەدانا شەرڤانێن رۆژئاڤا و برینا كەزیێن شەرڤانەكا كورد ژ لایێ چەكدارەكێ سوپایێ سوریا ڤە، هەوەكا ڤەھاندنا كەزیان لدەف ژنێن كورد درۆستبوو و ڤێ هەوێ چ سنوور نەھێلان، كچ و ژنێن كورد، ملێ خوەدا بەر و هەمیان كەزی ڤەھاندن، هەمی تەخێن جڤاكی پشتەڤانیا خوە بۆ دیاركرن و كەسێ نەگوت، ئەڤە نە ژ باژێرێ منە، كەسێ نەگوت ئەڤە نە ژ حزبا منە، ژ خوە ئەوێن دژی سەركولیا ژنان و ب ناڤێ ئایینی دبێژن دڤێت ژن یا سەرپۆش كری بیت ژی، خوە بێدەنگ كرن، ژبەركو قەبارەیێ بابەتی ژ وێ چەندێ مەزنتر لێهات، ئەو بشێن رەخنەیێن خوە دەربێخن و خوە نەرازی بكەن، پرس بۆ پرسەكا نەتەوەیی و ئها یا من دڤێت دڤێ گوتارێدا بێژم ئەڤ پرسەیە، پرسا ئێكهەلویستیێ و كەنگی ئەڤ ئێكهەلویستیە دیاردبیت و كینە مفادارێن ژ بەرئێكبرنا كودەنگییێ ل سەر هەر بابەتەكی؟!

بالانسەكا سیاسی یان ئوپۆزسیونەكا بهێز؟!

عبدالرحمن بامەڕنی

هەر كەسێ ل كەتوارێ هەیی یێ هەرێما كوردستانێ بنێریت، هەر ژ ئێكەم هەلبژارتنا پەرلەمانێ كوردستانێ ل سالا 1992ێ و درۆستبوونا حكومەتا هەرێما كوردستانێ و تا نوكە، دێ شێت ب ئاسانی د نەخشەیێ سیاسییێ هەرێمێ بگەهیت و ئەڤ نەخشەیێ هەنێ ژی نە یێ پشتی سەرهلدانێ یە، بەلكو ژ ئەنجامێ ناكوكیێن سیاسیێن حزبێن كوردی دروست بوویە و جوگرافیا ڤان حزبان، هوكارەكێ سەرەكی بوویە ژبۆ دروستكرنا سنوورێن وەهمی، كو نوكە ئەم ب دوو زوونان زەرد و كەسك ناڤ دكەین.

پرسیارا دهێتە پێش ژی ئەڤەیە، بۆ راستكرنا رێرەوێ سیاسی ل هەرێما كوردستانێ، ئەم پێدڤی چینە؟ ئایا ئەم پێدڤی بالانسەكا سیاسینە، یان ژی ئوپۆزسیونەكا بهێزین؟ بۆ بەرسڤا ڤێ پرسیارێ ژی، دێ زێدەتر ل سەر ئێكهەلویستیا یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان و نەوەی نوێ راوەستم، ئەگەر كورسیێن هەردوو حزبان كۆمڤەببنە سەر ئێك، دێ هێتە بەرامبەری كورسیێن پارتی دیموكراتی كوردستان و دێ بالانسەكا هێزێ دروست بیت بۆ دابەشكرنا پوستان، كو ئەڤە سالەك و چەند هەیڤە، نە پەرلەمانێ كوردستانێ چ روونشتن كرین و نە ژی حكومەت هاتیە پێكئینان.

شێخ مەقسود/ كورتەچیرۆك

عبدالرحمن بامەرنی

ئەو چەند رۆژ بوون، كامیرا وی ب ستوویێ ویڤە و ل كولانێن ڤی تاخی دگەریت. دبێژنە ڤی تاخی، شێخ مەقسود. ھەر دیمەنێ كەفتبا بەر چاڤكێ كامیرا وی، د چركاند.

وێنێ كۆشتیەكێ بێ گیان. ژ سەروبەرێ كەلەخی دیار، ھاولاتیەكێ سڤیلێ ڤی تاخییە و جلێن ناڤ مالێ ل بەرن. دەڤ و دەڤ یێ كەفتی و ژبلی خوینا ژبن لەشێ وی چوویی و ب عەردیڤە ھشك بوویی، دوو گوللە ژی یێ ب پاتكا وی كەفتین. وێنەیەك بۆ چركاند. بیرا وی ل بەری سەرھلدانێ و (تەلقەتولرەحمە) یا بەعسیان ھات.

ل وێڤەتر، خەبەنكێ دكانەكێ یێ ژبن چوویی و ھێشتا ھندەك دوكێل ژ رەفاتكێن وێ بلند دبیت، سوتنێ ھەمی تشتێن ناڤ دكانێ یێن تێكداین. وێنەك بۆ چركاند. بیرا وی ل كورێ وی ھات، بەری ژ مالێ دەركەفتبا، دا ھێت پێڤە ماچی كەت و وی ب مەبەستا وی دزانی. پارە بۆ دكانێ دڤیان و كورێ خوە یێ بچویك ئینا بەرچاڤێن خوە و ئەگەر تشتێن دكانێ ھەمی ژناڤ بچن، كی دێ باوەریێ بۆ چێكەت، كو دكان یا ھاتیە سوتن.

ل تەنشتا دكانێ، فرنەكا نانی بوو و چ شوینوارێن فرنێ لێ نەماینە، فرن ب تەنیرێ فرنە و ئەگەر تەنیر ژناڤچوو، دێ نانی ب كیرێ ڤەدەن. چەند وێنە بۆ فرنێ چركاندن. بیرا وی ل رۆژێن چەلێ و دەشتانێ ھات، ئار ھەبوو، ئاڤ ھەبوو، ئاگر و دار ھەبوون و قور قورا زكێ ھەمیان بوو.