چ تشتە بەھایێ پەرتووكێ دیار دكەت؟

 ناڤونیشانێ پەرتووكێ یان ناڤێ نڤیسەری یان ناڤەرۆكا پەرتووكێ

عبدالرحمن بامەرنی

من ناڤونیشانێ گوتارا خوە كرنە سێ پرسیار و ئەز دێ پەرتووكا (كەزەبا ستێران) یا (دەمھات نوری عەبدال)ی، وەك نموونە وەرگرم، كو بەریا چەندەكێ ل ھولا ئێكەتیا نڤیسەران ئیمزاكرنا وێ ھاتە كرنێ و ئەڤ ئیمزاكرنە ب چەند برگەیێن جودا بوو و دەستخوشیێ ل شاعری دكەین و سەركەفتنێ بۆ پەرتووكا وی دخوازین.

بوچی من ئەو پەرتووكە ھەلبژارت؟ ژبەركو د رۆژا ئیمزاكرنا پەرتووكێ دا، چەندین برگەیێن جودا ھەبوون و ئەو برگە ھەمی ئەگەر بوون، كو نە راستەخو بەھایێ پەرتووكێ لدەف خواندەڤای دروستبكەت. ئێكەم برگە: خواندنەكا رەخنەی ژلایێ ماموستایەكێ زانكویێ د بوارێ رەخنا ئەدەبی دا ل سەر پەرتووكێ ھەبوو. برگا دوویێ: برگەكا ھونەری دناڤ ڤێ ئیمزاكرنێدا ھەبوو و ب دەنگێ چەند سترانبێژان چەند كوپلە ژ شعرێ دگەل موزیكێ ب دەنگ ھاتنە گوتن و لدویڤ پێزانینان ئاواز بۆ (12) شعران ھاتیە دانان و بتنێ ریكورد مایە و دیسان ئێك ژ ھونەرمەندێن ناڤدار بھێتە بەر میكروفونێ و بێژیت من (3) شعر ژڤێ دیوانێ یێن ریكورد كرین و كارێ كلیپێ ژی د ئێكێدا یێ بەردەوامە و تشتێ دی یێ سەرنج راكێش دڤێ ئیمزاكرنێ دا، ئامادەبوونەكا بەرچاڤ دھولێ ڤە ھەبوو، ئەڤە ژی وەك بەراوردیەك دگەل پرانیا چالاكیێن ئەدەبی و رەوشەنبیری ئەڤێن ل نڤیسەران دھێنە ئەنجامدان، ئامادەبوونەكا باش بوو و ئەڤێن ل سەری من بەحسكرین دڤێ ئاھەنگا ئیمزاكرنێ دا، ئاماژەیێن باشن كو بەھایێ پەرتووكێ بلند بكەن، لێ ژبلی ڤان ژی ھەر ئێك ژ (بەرگێ پەرتووكێ و ناڤێ پەرتووكێ و ناڤێ نڤیسەری و ناڤەرۆك) ژی ئەگەرن، كو بەھایێ پەرتووكێ بھێتە پێش.

بابەتێ ھەژاریێ و ژ دەستدانا دەرفەتان

عبدالرحمن بامەرنی

جاره‌كێ ئه‌ز ل به‌رامبه‌ری دیداره‌كێ بووم، ل كه‌ناله‌كێ تیڤیێ دهاته‌ په‌خشكرنێ. دیدار یا بیرمه‌نده‌كێ وارێ جڤاكی بوو و د به‌رسڤا پرسیاره‌كێ دا، بیرمه‌ندی گۆت: “چه‌ند ده‌رگه‌هه‌ك ل به‌ر مرۆڤی دهێته‌ گرتنێ، په‌نجه‌ره‌یه‌ك ل جهه‌كێ دی ڤه‌دبیت”. هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌ز گه‌له‌ك دگه‌ل ڤێ گۆتنێ و هزرێن خوه‌ مام، ئه‌ڤ تشتێن من ژ ده‌ستداین و ئه‌ڤ تشتێن شوینا وان هاتین، چ من ده‌رفه‌ت ژێ وه‌رگرتبیت یان من ژێ وه‌رنه‌گرتبیت و رێك ئه‌و هه‌می ده‌رفه‌تێن ژ ده‌ست من چووین یان من مفا ژێ وه‌رگرتین ل سه‌ر گۆتنێ دهاتن، یا دبێژیت: (دگه‌ل داخستنا هه‌ر ده‌رگه‌هه‌كی په‌نجه‌ره‌یه‌ك بۆ مرۆڤی ڤه‌دبیت) و كێشا مه‌ و به‌لكو كێشا پرانیا مه‌، ئه‌م هه‌ر دگه‌ل هیڤیا ده‌رگه‌هی دمینین و مه‌ نه‌شیایه‌ مفای ژ په‌نجه‌ره‌یێ وه‌ربگرین.

پەیوەندیا دناڤبەرا ڤەگێرانا رۆژنامەڤانی و ڤەگێرانا رۆمانێ دا.. رۆمانا (كریستال) یا (ئەحمەد جاسم) وەك نمونە

عبدالرحمن بامەرنی

كریستال جورەكێ ماددێ بێھوشكەرە و ئەحمەد جاسمی ئەڤ ناڤە بۆ ناڤلێنانا رۆمانا خوە ب كارئینایە. رۆمان زێدەتر ب زمانێ رۆژنامەڤانەكی ھاتیە نڤیسین كۆ ب زمانێ چیرۆكنڤیسەكی بیت و ئەڤە وەك تەكنیكا نڤیسینێ پێنگاڤەكا نوویە دناڤا رۆمانێن دەڤەرا بادینان دا. مەبەستا من ب زمانێ رۆژنامەڤانیێ، رێكارێن نڤیسینا روودانێن رۆمانێ و ئەڤ شێوازێ ھەنێ ژی یێ نڤیسەرێ رۆمانێ پەنا برییە بەر وەك دیڤچوون و دیاركرنا راستیان و تشتێ بالكێش دڤی شێوازێ نڤیسینێدا یان ئەز بێژم تشتێ جوداھیێ دناڤبەرا (رۆژنامەڤانی و چیرۆكنڤیسی)دا دروست دكەت، بەرێخوەدانا ھەر ئێك ژوانە بۆ روودانان، رۆژنامەڤان راستە راست و بێ چەپ و چیر روودانان بەرچاڤ دكەت و زوی ب زوی نەشێت خوە نزیكی تشتێ نە بەرجەستە بكەت و نڤیسەر بەرۆڤاژی زێدەتر پالپشتیێ ل سەر خەیالێ دكەت و ئەم دشێین بێژین بەرچاڤترین جوداھیێن دناڤبەرا ھەردووكاندا (خەیالە)..

ئێك ژوان نڤیسەرێن جیھانی یان بێژین رۆمانڤیسێن جیھانی یێن ئەحمەد جاسمی د رۆمانا خوەدا ناڤێ وان ئیناین، ئەوی بخوە ژی باگراوەندەكێ رۆژنامەڤانی ھەبوو بەری بھێتە ناڤا جیھانا نڤیسینا رۆمانێ، ئەو ژی گابرێل گارسیا ماركێزی بوو ل لاپەرێ 81ێ بڤی رەنگی بەحسا وی دكەت: "مە بریاردا ل سەر شاكارێن گابریێل گارسیا ماركێزی رابوەستین" . و گابریێل گارسیا ماركێزی كو ئێك ژ سەركێشێن ڤەگێرانێ و رۆژنامەڤانیێ یە، تەئكیدێ دكەت، كو راپورتا ھەوالی چیرۆكەكا راستەقینەیە، تا وی راددەی دبێژیت، راپورتا ھەوالی بخوە ژانرەكێ ئەدەبی یە". و ھەر دڤی دەربارەیدا رۆژنامەڤانێ مەغربی (محمد مسعاد ) دبێژیت: "دبیت رۆژنامەڤانی راپورتەكا ھەوالی بیت، بەلێ رۆمان بخوە وەك خەونێ یە، یا تژییە ب وان تشتێن ئەم ھەست پێدكەین و ئەم ھزر دكەین بەری نوكە مە یێن دیتین". دیسان د نڤیسینا چیرۆكا رۆژنامەڤانیدا، ئەگەر رۆژنامەڤانی شیا مفای ژ رێكارێن ئاڤاكرنا رۆمانێ وەربگریت د نڤیسینا چیرۆكا خوە یا رۆژنامەڤانیدا، كو روودانان بخوەڤە بگریت، ب شێوەیەكێ خوشراكێش بھێتە نڤیساندن و كەسایەتی و جھـ و دەم تێدا د راستگویانە بن، ھەر وەكو رۆژنامەڤان ب گونجایی ببینیت، دێ راپورتا رۆژنامەڤانی دەرباز كەت.

فەخری بامەرنی و شعرەكا نە بلاڤكری

عبدالرحمن بامەرنی

فەخری بامەرنی ھوزانڤان، ئاوازدانەر، موزیكژەن و سترانبێژ بوو، مخابن ژیانا وی، مرن و ژ رۆژا دایكبوونا وی بدەست مە نەكەفتن. لێ ئەڤ كەسێن ئەو ناسدكر بڤی رەنگی بەحسا وی دكەن، كەسەكێ نابینا بوو، لێ دگوت ئەز ب رەخەكێ چاڤێ خوە پیچەكێ دبینم، مرۆڤەكێ قورئان خوین بوو و ھەمی ژبەر بوو، كەسەكێ دەف كەنی و بەشوش و ھەر زارۆكێ دیتبایە، شەكرك و و علك و فالك ددانێ كو ھەر دەم بەریكێن وی ژێ د پربوون و گەلەك جاران پرسیار  مەتەلوك(حەزورە) ژ زارۆكان دكرن، پرانیا جاران قاتەكێ رەشێ ل بەر بوو و بەرچاڤكەكا رەش ل بەر چاڤان بوو.

سەبارەت كارێ وی یێ ھونەری، ل ئێزگێ دەنگێ بەغدا ستران گوتینە، چەندین سترانبێژان سترانێن وی گوتینە وەك ھونەرمەندا كورد (شەھریبانا كوردی) و سترانا وێ یا بناڤ و دەنگ (وەلاتێ مە كوردستانە) و دیسان ژ سترانێن وی یێن بناڤ و دەنگ (ھایلێ گولێ، ماست فرۆش و چەندین سترانێن دی. فەخری بامەرنی ژیانا خوە ل بامەرنێ و بەغدا بوراندیە، برایێ زەعیم وەحید بامەرنی یە، رێڤەبەرێ ئێزگێ كوردی ل بەغدا ل سەر دەمێ عەبدولكەریم قاسمی.

سەبارەت شعرێن وی، سەرەرای چەندین شعر ھەبوویە، لێ بتنێ شعرەكا وی ب بەرچاڤێن من كەفتیە دناڤ دەستخەتێ خودێ ژێ رازی عەبدوللا مەلا حەسەن، كو دناڤ وی دەستخەتیدا چەندین شعر ھەبوونە، یێن نالبەندی و حوسنی بامەرنی و شێخ غیاسەددینی و چەندین شاعرێن دی یێن دەڤەرێ.

شانۆیە چیرۆك

 عبدالرحمن بامەرنی

دیمەنێ ئێكێ:

دیمەن ھولا دادگەھێ یە و ژبلێ دادوەری، كچەك و كورەك و بابێ كچێ و بابێ كوری د روونشتینە.

 

ـ دادوەر: تە ئەڤ كورە دڤێت؟

ـ كچ: من چ سەربورێن ڤیانێ نین، ببورە ئەز نەشێم بەرسڤا تە بدەم.

دادوەر: تە ئەڤ كچە دڤێت؟

ـ كور: ئەز چ ژ ڤیانێ نزانم، لێ ئەڤە ل ژێر فشارا جڤاكییە و دڤێت ھەڤژینیێ دگەل كچەكێ پێكبینم.

دادوەر: تو ھزردكەی كچا تە یا بەرھەڤە و ئایا دێ شێت ھەڤژینیێ دگەل كورەكی پێكبینیت؟

بابێ كچێ: بۆ سالێن درێژ من كچا خوە یا پەروەردەكری، كارێ لێنانێ و پاقژكرنێ و شووشتنێ دزانیت، باوەرناما خوە یا زانینگەھێ ژی یا ھەی.

دادوەر: كورێ تە دێ شێت بەرپرساتیا ھەڤژینیێ ھەلگریت؟

بابێ كوری: كورێ من ژی دەرچوویێ زانینگەھێ یە و كارێ خوە یێ ھەی و شقا خوە ژی یا ھەی.

خازگینی و (مەعزومات)ێن بێ مەعنە

 عبدالرحمن بامەرنی

ئەم ل جھێ كاری دروونشتی بووین و ھەڤالەكێ مە خوە دناڤ (قات و ریباتان)دا كۆك كربوو. ھەر چەندە ھەمی گاڤا یێ لێكدایە، لێ ریھـتراشینا ل دەف سەرتراشی و ئەو گولاڤ و بێھنێن خوشێن ب خودا كرین، نە سەرۆبەرێ رۆژانە بوو و مە زانی ئەڤرۆ تشتەكێ جوداتر یێ ھەی، مە ژی ژێ پرسیار كر؟ گوت ئەم مەعزوماتین ل خارنگەھا ...... بۆ خازگینیا و ھەڤالێ مە وەسا پەیڤا (مەعزومات) دا بن گەریا خوە، مەزانی دێ تشتەكێ مەزن روودەت، كەسێن مەزن دداخازكرینە و پێنەڤێت دێ ھەلكەفتەكا تایبەت ژی بیت. بابەتێ مە چوو سەر داوەتێ و ژنخازیا.

ھەڤالێ مە گوت، ئەم ئەڤێن نزیكی زاڤای و ھاتینە داخوازكرن، ھەر بابكەكی كەسەك یان دوو كەس یێن (مەعزوم كرین) و لدویڤ حسابا وی، دێ داخوازكریێن خوارنگەھێ خوە ل (50) كەسان و زێدەتر دەن. من گوت داخوازكریێن خوارنگەھێ و من نەگوت داخوازكریێن ژنخاستنێ، ژبەركو د پرۆسا چوونا مالا بابێ بیكێ ژ بۆ خواستنێ گەلەك گەلەك دێ ژ پێنج كەسان بۆ دەھـ كەسان بن و خوە ژوورا مالا بابێ بیكێ ژی چەندا مەزن بیت نەشێت زێدەتر رابگریت، ژبەركو دێ ھندی وان ژ مرۆڤێن بیكێ ژی بەرھەڤ بن. لێ ھەڤالێ مە نە ڤەشارت كو چوونا وی بتنێ دێ بۆ خورانێ بیت و دێ ڤەگەریتە مالا خوەڤە، پێنەڤێت دێ گەلەكێن دی ژی وەك وی كەن یان ھەكە بچن ژی دڤێت د ترۆمبێلێن خوەدا یان ل بەر دەرێ مالا بیكێ یان ل ناڤ باخچێ وان راوەستن و لڤێرە پرسیار ئەڤەیە، ئایا ئەڤ (مەعزوماتا) ھەنێ یا دروستە یان نە؟

خواندنەك بۆ رۆمانا بەرپرس یا (ھیڤیدار یاسین)

عبدالرحمن بامەرنی

رۆمانا بەرپرس كارێ ئێكێ یێ چیرۆكنڤیس (ھیڤیدار یاسین)ە و تشتێ ئەز كێشایمە نڤیسینێ ل سەر ڤێ رۆمانێ، شێوازێ تایبەتێ نڤیسینێ یە یێ نڤیسەرێ رۆمانێ گرتییەبەر، كو چەندین ڤەگێرانێن وی من خواندینە و ئەگەر یێ راستگۆ ژی بم، خواندنا چیرۆكێن وی ژ دوو لایەنانڤە بۆ من جھێ سەرنجێ نە، ئێك: ژێگرتنا بابەتان بۆ ڤەگێرانێن خوە و یا دوویێ و یا بۆ من گرنگ، شێوازێ نڤیسینێ و تەكنیك و رێكێن ڤەگێرانێ و زمانێ پێ دنڤیسیت و رۆمانا (بەرپرس) ژی كو ئێكەم ئەزموونا وییە د نڤیسینا رۆمانێدا، درێژەپێدانا ھەم شێوازێ ڤەگێرانێن وییە و خالەكا دی كو ئەڤ رۆمانە بۆ من یا گرنگ بیت ئەز خواندنەكێ بدەمێ، ناڤێ رۆمانێ یە و گرێدانا روودانێن ئێك لدویڤ ئێك یێن رۆمانێ ب كوردستانێ ڤە، قوناغا بەری سەرھلدانێ بگرە تا ئەڤرو یا ئەم تێدا دژین، ئەڤ روودانێن ھەنێ ژی لایەنێن ڤەشارتینە و كەسێ خوە لێ نەكریە خودان، نە وەك لایەنێن رتووش كری یێن بۆ مە دھێنە ڤەگێران.

بەرپرس وەك ژ ناڤێ رۆمانێ دیار، ئەو كەسەیە یێ خودان دەستھەلات بیت، لێ د رۆمانێدا ناڤێ لەھەنگێ رۆمانێ بخوە ژی بەرپرسە و ئەگەر دەستپێك و دووماھیێن رۆمانێ كورتكەینە سەر ئێك رستە، رۆمان ژ چیرۆكەكا عەشقێ دەستپێدكەت و ل چیرۆكا عەشقێ ب دووماھی دھێت، ژ چیرۆكا عەشقێ دەستپێدكەت و بەرەڤ چیا دچیت و ژبەر نەگەھشتن ب عەشقا خوە داخوازا مرنێ دكەت، لێ ئەڤ مرنا لەھەنگێ رۆمانێ پێ ب دوماھی دھێت، ژ تەخەبوونا روودانێن ئێك لدویڤ ئێكە، دەما روودان مرۆڤ دبەنە عاقارەكێ دی یێ نە ب حەزا مرۆڤی، ھینگێ روودان مرۆڤی دكێشنە روودانێ و دەرئەنجام ھەمان ئەو دەرئەنجامە نابن، دەما لدویڤ پلانا خوە مرۆڤ روودانێ دروست بكەت و مرۆڤ دگەل روودانا بەردەوامیێ بكەت و د (رۆمانا بەرپرس)دا، دەستپێك یا دروست نەبوویە و دبێژیت: ((ئه‌ندامه‌تیا پارتیه‌كا كوردی د هزرێن ویدا ژی نه‌بوو و چوو جارا ژی د ھزرێن خوەدا ژی نەددیت ببیتە ئێك ژ ئەندامێن وان..))، (ھیڤیدار، 2024، 17). پێنەڤێت كەسەكێ دەستپێكا وی و باوەریا وی یا ھوسا بیت، پێنەڤێت دێ كەساتیەك دروست بیت، تێكچوونا بارێ دەروونی، نە ئارامییا وژدانێن خوە نەگونجاندن دگەل كومەلگەھی، گەندەلی و باوەری بخوە نەبوون و دەھان تشتێن دی دێ ددویفرا ھێن و مە دەھان نموونێن ژڤی رەنگی ھەنە، كو نموونێن كرێتێن شورەشێ بووینە و نوكە خەلك وان ب گەندەل و دز ددەتە ناسكرنێ و ئەگەر دەروونێ ڤان كەسان ھاتبایە خواندن و چارەسەری بۆ ھاتبایە دیتنێ، رەنگە دا كەسێن ئەكتیفتر بن دناڤ كومەلگەھیدا و رۆمانا بەرپرس ژی ئێك ژڤان حالەتان بەرچاڤ دكەت.

من بخوە نیڤا خوە یا دیتی

عبدالرحمن بامەرنی
د رووشنتەكا من و چەند ھەڤالاندا، پوستەكێ ئەنترنێتێ بۆ بابەتێ دانوستاندنا مە و ئەو پوست بڤی رەنگی بوو: "ھەر زەلامەكێ ل جیھانێ ژنەك ژبۆ ھاتیە ئافراندن و ئەو ژن دبیتە نیڤا زەلامی یا نە تەمامكری و ھەر ژنەكێ ژی زەلامەك بۆ ھاتیە ئافراندن و ئەو زەلام دبیتە نیڤا ژنێ یا نە تەمامكری". ھەر چەندە مەھەمیان ئەڤ بابەتە پەسەندكر، لێ مە ئێخستە بەر پرسیارێ ژی، ئەگەر ھەر ئێك ژمە نیڤەكا دی ھەبیت، ئایا ئەڤێن ژنا دوویێ دئینن، ژبەركو وان نیڤا خوە یا دروست نەدیتییە؟ ئایا ئەڤ ژن و زەلامێن بەردەوام كێشە دناڤدا دروست دبن، ئایا ئەو نە تەمامكەرێن ئێكن؟ ئایا ئەو كور یان ئەو كچێن بەردەوام خەونا ب كور و كچێن دی ڤە دبینن و چ ئەكتەرێن سینەمێ بن یان ژی ھونەرمەند، ئایا ئەو نیڤا خوە یا بەرزە د وێنێ وان رادبینن؟ مە گەلەك ژڤان پەرسیاران ل سەر مێزێ دانان و ب دیتنێن جودا مە خوە د سەر بابەتی را گاڤدا، لێ بابەتی لدەف من بخوە گرنگیا خوە ھەبوو و ئەگەر چەند رێزەكا ل سەر بەحس بكەم:

شۆرشا سوشیال میدیایێ

عبدالرحمن بامەرنی

ئایا ئەم دشێین سوشیال میدیایێ ب شورەش ناڤ بكەین؟ بۆ بەرسڤدانا پرسارەكا ژڤی رەنگی، دڤێت ل ھندەك داتایێن سوشیال میدیایێ بخوە بزڤرین و  كا د سوشیالێ دا چ روو ددەت.  دا كو بابەت گەلەكێ ھلنەگریت، دێ زێدەتر ل سەر بابەتێن رەوشەنبیری راوەستم و مەبەستا من ژی ب ئازراندنا بابەتەكێ ژڤی جوری، بۆ سەرنج راكێشانا خواندەڤایێ كوردە و د ھەمان دەمدا، بۆ سەرنج راكێشانا نڤیسەرێ كوردە.

ئێكەم جار، دڤێت بزانین سوشیال میدیا چ پێشكێش دكەت: د سوشیالێدا و ئەگەر ئەم تورا فەیسبووكێ بكەینە نموونە، كو زێدەتر بەكارھێنەرێن خوەھەنە. نە بتنێ د رۆژێدا جارەكێ، بەلكو ژ دەمژمێرێ ژی ڤەگەرە و د ھەر چركەیەكێدا دەھان پوست دكەڤنە بەرچاڤێن مرۆڤی و رەنگە ئەگەر پەیوەندیێن مرۆڤی گەلەك بن و مرۆڤ دگەلەك پەیچاندا یێ كارا بیت، ھەر مرۆڤ ناگەھیت تەماشەی ھەمیان بكەت و رەنگە دێ گەلەك تشتێن زێدە د بەرچاڤێن مرۆڤی را دەرباز بن یا من دڤێت بێژم، گەلەك تشتێن گرنگ، جھێ پیتەدانا مرۆڤی، یێن مرۆڤی حەز لێھەین پێزانینان ژێ وەربگریت دەرباز دبن و مرۆڤی ئەو دەم نامینیت ل سەر ھەمیان راوەستیت و ئەڤ راوەستیانا ھەنێ ژی من مەبەست پێھەیە بكەمە نیڤشكێ بابەتێ خوە كو من ب شورەش ناڤكری.

بەكر بەگێ ئەرزی و كاریگەریيا وی ل سەر شاعرێن ھەڤچەرخێن وی

عبدالرحمن بامەرنی

پێشگوتن

دەما ئەم بەحسا كاریگەریا شاعرەكی ل سەر چەند شاعرێن دی دكەین، مینا (بەكر بەگێ ئەرزی)، پێدڤییە ئەم بەحسا وێ جورە كاریگەریێ بكەین و ئایا ئەڤ شاعرێن ھەنێ، درێژەپێدرێن ئێك شێوازێ نڤیسینێ نە یان ژی بارودوخێ وی سەردەمی ئەڤ چەندا ھەنێ دخاست؟ بۆ بەرسڤدانا پرسیارەكا ژڤی رەنگی ژی، دڤێت ل شعرێن وی سەردەمی و قوناغێن ل پاشدا ڤەگەرین، ئەو شعرێن ھاتینە خرڤەكرنێ، جھێ ژیانا شاعران، ژمارەییا شاعران و تێكەلیێن وان دگەل ئێك! ژبەركو ئەڤە ھەمی ئەگەرن و دێ بەشەكێ بەرسڤا پرسیارا خوە د ناڤدا بینین، كو مە مەبەست پێھەیە، دەما مە بڤێت ئەم ھلكولانێ ل سەر ژیان، شێوازێ نڤیسینێ، داھێنان و دەستھەلییا شاعرێن خوە بكەین و شاعرێن خوە پولین بكەین.

بەكر بەگێ ئەزری بكێ یێ داخبار بوو؟

محەمەد ئەمین دوسكی د پەرتووكا (ئەرزێ و بەكر بەگێ ئەرزی)دا، دبێژیت: “ئەگەر مرۆڤ بەراوردیەكێ دناڤبەرا ھوزانێت بەكر بەگێ ئەرزی و ھوزانێت (فەقیێ) تەیران و یێت بەری وی و یێت ھەڤچاخ دگەل وی دا بكەت، دێ بینیت كو ھوزانا وی ژ ھوزانێت ھەمیا پتر یا نزیكی شێوازێ (فەقیێ تەیران) بوویە، ژلایێ سڤكی یێ و بكارئینانا كێشێت سڤك ڤە، یان ژی ژلایێ سەرەدەری و چارەسەركرنا بابەتانڤە… “. ژبەركو ژی نڤیسەر بخوە خودانێ پەرتووكا ئەرزێ و بەكر بەگێ ئەرزییە و وی ب تێر و تەسەلی بەحسا ڤێ داخباریێ كریە، ئەم زێدەتر ل سەر ڤێ چەندێ ناراوەستین، بەلكو دێ ھێینە قوناغا پشتی بەكر بەگێ ئەرزی وەك مە ئاماژە بناڤێ ڤەكولینا خوە ژی دایی، كاریگەریا ئەرزی ل سەر ھوزانڤانێت دەڤەرێ، ئایا تا چ راددە ئەڤ ھوزانڤانێت دی ب وی داخبار بووینە، ئەگەر بتنێ پەرتووكا (شاعرێن بامەرنێ ) وەك نموونه‌ وەربگرین، كو یازدە شاعرێن كلاسیكن، بامەرنێ و ئەرزێ ژی ل ئێك پالا چییانە و ھەردوو گوند نزیكی ئێك بوون، دێ بینین شێوازێ نڤیسینێ نزیكی ئێكە، بتایبەتی ژی ئەگەر شعرێن حوسنی بامەرنی بخوینین، ئەحمەدێ نالبەند، مەلا ئەحمەدێ بابك، لێ دڤێ قوناغێدا كو زێدەتر دكەڤیتە دەستپێكا سەدسالیا نازدێ. ئێدی خواندن و نڤیسین وەك بەرێ نەما، زێدەتر پیتەپێھاتەدان، دگەل خواندن و نڤیسینێ، تەكیایێ، ئێدی شعر ژی تا راددەیەكی ژ قالبێ خوە دەركەفت، نمونا شعرێن شێخ غیاسەددینی یان ئەحمەدێ نالبەند، كو ب شێوازەكێ ب رێك و پێكتر ھاتنە نڤیسین، مەبەستا من ئەو سڤكی و رەھوانی بەرەڤ كێمبوونێ چوون، كو خەلكەكی زێدەتر حەز ژوان جورە شعر و بەیتان دكر، ئەڤێن باس ل روودانەكێ، پێكەنینەكێ، تێھەلدانەكێ دكەن.

رۆمانا (رویبارێ راڤینا) رۆمانەكا رەوشەنبیری – كوردی یە

عبدالرحمن بامەرنی

دەما ئەز گەهشتیمە بەرپەرێن دووماهیێ ژ خواندنا خوە بۆ رۆمانا (رویبارێ راڤینا) و سەرەرای وان هەمی وێستگەهێن خواندنا وێ ئەز بخوەڤە مژویل كریم، ئەڤێن بۆ چەند رۆژان ئەز دناڤ روودان و ڤەگێرانێن وێدا مایم، هەر ژ كاراكتەرێن رۆمانێ، دانوستاندنێن وان دگەل ئێك، ئەو هەمی بابەتێن جودا یێن دهاتنە بەحسكرن كو هندەك جار من دگۆتە خوە، ئەڤان بابەتان چ پەیوەندی ب روودانێن رۆمانێ ڤە هەنە و ئایا نڤیسەرێ رۆمانێ دڤیا منەكێ خواندەڤان دگەل خوە كیڤە ببەت؟ سەرەرای روودانێن چیرۆكێ هەمی د دو رۆژاندا هاتینە نڤیسین، لێ گەلەك بابەت هاتنە تێكهەلكێشان و ئەگەر راستگۆ بم، دگەل خواندنا من بۆ رۆمانێ، جار من دگۆت دێ بەردەوامیێ دەمێ تا ب دووماهی دئینم و جار ژی ئەز ل خواندنا وێ دو دل دبووم، لێ یا راستی بیت، ئێك ژ رۆمانێن بالكێش بوو، ژبەر شێوازێ نڤیسەرێ رۆمانێ گرتیەبەر، ئەو ژی رۆمانا رەوشەنبیری، كو ئەڤ شێوازێ هەنێ ل دەڤەرێ كێم نڤیسەران پەنا بریە بەرنڤیسینا وێ و دیسان تشتێ دی یێ سەرنجا من بۆ خواندنا ڤێ رۆمانێ راكێشایی، پویتەدانا من بوو ژبۆ ڤی شێوازێ نڤیسینا رۆمانێ و سەبارەت رۆمانا رەوشەنبیری یان ڤەگێرانا كەلتووری(Cultural Narrative)پێكهاتیە ژ ڤەگێرانا سەرهاتیەكێ گرێدایی بیرونەریتان بیت و رەفتارێن كۆمەلگەهی، (د. نەزاد ئەحمەد ئەسوەد) نڤیسەر و رەخنەگرێ كورد، سەبارەت رۆمانا رەوشەنبیری دبێژیت: “د شیاندایە ئەڤ سەرهاتیە ب رەنگەكێ كلاسیك بهێتە ڤەگێران یان بهێتە خواندن یان ژی ب تەكنیكەكا ڤەگێرانا مودرن ب رەنگێ رۆمانێ بهێتە نڤیسین و د شیاندایە ئەڤ چیرۆك و سەرهاتییە د گۆشەنیگایەكێ و زێدەتردا بهێتە ڤەدیتن و هەر گۆشەنیگایەك نوێنەراتیا كارەكتەرەكێ سەرەكی یێ روودانێ بكەت”. ئەڤە ژی ب رامانا، كو رۆمانا رەوشەنبیری چەندین كارەكتەرێن رەوشەنبیر ب خوەڤە دگریت، ب كورتی دشێین بێژین كاراكتەرێن (رویبارێ راڤینا) هەمی كەسێن رەوشەنبیر و بیرمەند و هونەرمەندن و ئەگەر كارێكتەرێن ڤێ رۆمانێ ژی ئێك ئێكە وەربگرین، هەر ئێكی لدویڤ رولێ پێهاتیە بەخشین چ كورت چ درێژ، بارەكا رەوشەنبیریێ و بیرمەندیێ لدەف هەیە.