ڤەكولینەكا رەخنەی و شعرەكا من یا ئەدەبێ‌ بەرخوەدانێ‌ و شەرێ‌ داعش

ڤەكولینەكا رەخنەیی كو ژ لایێ‌ نڤیسەرێ‌ رەخنەگر (دلێر كەمال)، كو دكوڤارا پەیڤ ژمارە 76 دا هاتیە بلاڤكرن، بەشەكێ‌ وێ‌ ل سەر دوو پارچەیێن شعرەكا من بووینە و ڤەكولینا وی لبن ناڤێ‌ (ئەدەبێ بەرخوەدانێ لسەردەمێ حكومەتا هەرێما كوردستانێ ـ ڕەنگڤەدانا شەرێ داعش د هەلبەستێن نویخوازێن دەڤەرا بەهدینانداـ) بوویە و ئەو پارچە شعرێن بۆ ڤەكولینا خوە هەلبژارتین، ئەڤێن ل خوارێنە.

ـ شەهید ـ
ئەو بناڤێ‌ خودێ‌ شەری دكەن،

لبن ئالایێ‌ لا الە الا الله دكەڤن و
د سەكتن.
ئەم بناڤێ‌ ئاخێ‌ و نەتەوەی و نامیسێ‌
بەرگریێ‌ دكەین
ئەم دكەڤین و شەهید دبین..

ـ كوبانێ‌ ـ
بەرخودانا كوبانێ‌
قارەمانی و ركاتیا كوردان د چەپەراندا نیشاندا.
نالینا عەفرینی
بۆ سومبلا بەرخودانا ژنێ‌ ل جیهانێ‌
ئارینا گیانێ‌ خوە كریە قوربان
بەرێخودانا جیهانا عەرەبی ژ بۆ ژنان ڤەگەراند
ژن نە متعەیە و نە بۆ جیهادو لنیكاحە
ژن دایكە و خوشكە و هەڤژینە و
بەرخودان..

روژناما وار 1213 ل روژا دووشەمبی 17/ چریا پاشی 2014

درێژییا ڤه‌كولینێ

ئەدەبێ‌ بەرخوەدانێ‌ لسەر دەمێ‌ حكومەتا هەرێما كوردستانێ‌

ـــ ڕەنگڤەدانا شەرێ‌ داعش د هەلبەستێن نویخوازێن دەڤەرا بەهدیناندا ــــ

دەما شاعر ژبلی خەیالێن خو كەسێ‌ دی نەبینیت

بارانەك ژ یادان* وەك نمونەعبدالرحمن بامەرنی
ئەو وێنەیێن كارلێكێ‌ دگەل خەیالا مرۆڤی دكەن، زێدەتر كارتێكرنێ‌ ل مرۆڤی دكەن و رەنگە بۆ چەندین رۆژان ژی مرۆڤ دوێ‌ خەیالێدا بمینت، دروستكرنا وێنەی ژی و تایبەتی وێنەیێ‌ شعری، عەشق و دلسوزی و داهێنان و سنعەتكاری بۆ دڤێت، وێنەیێ‌ شعری ژی ژ خەیالا شاعری و هزرێن وی د پەشیت، ئەڤ خەیالا هەنێ‌ یە ژی شاعری بەرەڤ قولاچێن تاریڤە دبەت و جوانترین رامان و دەربرینان ژێ‌ دەر دئێخیت، ژبەركو دوی دەروكی را، ئەو تشتێن دهزر و عەقلێ‌ ویدا هەین، وەرگری بەشداری دەربرینێن خوە دكەت.
ئەڤە بوون ئەوا ئەز شییام وەك پێشەكیەكێ‌ بۆ ڤێ‌ نڤیسینا خوە یا كورت، ل سەر شعرا (بارانەك ژ یادان) بنڤیسم، كو من ڤیایی ب شروڤەكرنەكا رەخنەی خوە بەردەمە ناڤ قولاچ و كونجێن ڤەشارتی یێن ڤێ‌ شعرێ و ئەوا هەر خواندەڤایەكێ‌ بخوینیت، رەنگە هەمان بوچوونێن من هەبن.
هوزانڤان ل دەستپێكا شعرا خوە دبێژیت:
ل بەر پەنجەرا هزران
دلوپەكێ‌ خوە دبەژنا غوربەتێ‌ وەركر و
ب پێن بەندەمانێ‌ ڤە ئالیا

دوماهیا شعرێ‌ ژی بڤی پەرەگرافی قفل دبیت:
من دڤێت ژ ژورا سەرێ خوە بدەركەڤم و، پەنجەرا هزرێن خوە بشكێنم ..!!

من تەحلاتیا شەری نەدیتیە و بوچی خوە ب ئاشتیێ ڤە مژوول بكەم؟

عەبدولزەهرە زەكی 

وه‌رگێران، عبدالرحمن بامەرنی
دەما شەرێ‌ عیراقێ‌ و ئیرانێ‌ دەستپێكری، هێشتا شەش سال ب سەر ئێكەم بەرهەمێ‌ منێ‌ شعریدا دەرباز نەببون، دەما من دەست ب بەلاڤكرنا وان كری، ئەو درێژترین شەر بۆ د مێژوویا عیراقێ‌ و رەنگە یا هەردوو وەلاتاندا، ئەز گەلەكێ‌ ژ مێژوویا ئیرانا كەڤن نزانم، ژبەر هندێ‌ ئەز ژێ‌ پشت راست نینم.
ل دەستپێكا سالێن حەفتێیا، ئەز ل سەر شعرا شەری گەلەك نە دراوەستام، ژ شعرا مەیا عەرەبی بیت یان ژی شعرا بومە هاتیە وەرگێران، وی سەردەمی د شعرا هەڤچەرخا عیراقیدا چ تێكستێن سەرنج راكێش نەبوون ل سەر شەری یان ل سەر ژیانا لبەر سیبەرا شەری، ئەم دووری شەران دژیاین، ژبەر هندێ‌ من تشتەكێ‌ وەسا دبوارێ‌ شەریدا نە خواندبوو، كو ئەز ل سەر براوەستم.
رەنگە شعرەكا وەرگێرای بتنێ‌ بیت، ئەز راوەستاندیم، تا نوكە ژی د وژدانا مندا مایە، یا (تریستان تزارا) بوو، دەما ئەو سەرباز، ل شەرێ‌ جیهانیێ‌ دوویێ‌ نڤیسابوو. چ شوونەوارێن شەری دناڤ وێ‌ هەلبەستێدا نەبوون، بەلێ‌ هەلبەست، یا كورت و چەند رستە ژی ژێ‌ دكێمبوون. تێكستەك بوو، بەس بوو، ژ بۆ سیبەرا شەرێ‌ گرانێ‌ ل سەر (تزارا) و سەربازەكێ‌ ماندی د شەرەكێ‌ شاریاییدا. سیبەر ب سەنگ بوون، هەر وەك د تێكستیدا، سیبەرێن تاری مرۆڤ نەشێت ژ دناڤرا ب بینیت یان هەست بكەت، بەلێ‌ یا ب سەنگ و جوان بوو، هندەك سیبەر بوون، شاعری ئاهێن ڤەقەتیایی دناڤرا هەبوون، ل جگارەكێ‌ دگەریا و نە ددیت و ب نێرینەكێ‌ كو نەدشییا ژ دیوارێ‌ كونجا (مەلجەئا)، شەری دەرباز ببیت.. ژبلی چەند ئاخینكەكێن شاعری دناڤ ناخێ‌ خوەدا دهەلگرتن، تا ئەو هەلبەستا كورت بدووماهی ئینایی. هەلبەستا (تزارا) ژ نامەكا تەرابەرا یا دەربرینان پێكدهات، بۆ هەڤالەكێ‌ خوە نڤیسابوو و ناڤێ‌ وی (ئەندرێ‌ بیللی) بوو، هەر وەك بیرا من دهێت. من ئەو هەلبەست ژبەرنەكر، نزانم چاوان، پشتی هینگێ‌، ئەز هەولددەم دانەكێ‌ ژێ‌ پەیدا بكەم. بەلێ‌ ئەو هەلبەستا بتنێ‌ یە مایە دهزرا مندا و ئەز پێڤە هاتیمە گرێدان، ئەڤێن د هەلبەستێن شەریدا هاتینە نڤیسین. پشتی وی دەمی من حەز ژ هەلبەستا شەری نەكر، ب دەربرینەكا دروستتر، ئەز پێڤە مژوول نابم، خوە ئەز ژ هەلبەستا سیاریێ‌ و شەران و قارەمانیێ‌ د كەلتورێ‌ عەرەبیێ‌ كەڤن ژیدا، نەخوش دبم. پشتی هینگێ‌ و نهێنیا گرێدانا من ب هەلبەستا (تریستان تزارا)ڤە، كو یا گرێدای شكەستنێ‌ و بێهیڤی بوونا مرۆڤی ب ژیانێ‌ و هوڤاتیا جیهانا شەریڤە. هەلبەستەك بوو، نە بقارەمانیێ‌ هاتبوو نڤیسین و نە ژی بگیانێ‌ سەركەفتنێ‌، ب روخسارێ وێڤە، نە ئەڤە یا دیار بوو و نە یا دی، پا بوچی ئەز دێ‌ نڤیسم؟

دایكینی

ژ ئه‌ده‌بێ ئه‌نفالان

بەری ئەم ژ ئێك بهێینە ڤەقەتاندن، تەمەنێ‌ وی ژ هەشت حەفتیان دەرباز نەببوو.. ئەو ما ل زوزانا و ئەز بەرەڤ دەشتێ‌.. ئەو كەتە ناڤ دەستێن ژنبابێ‌ و ئەز كەتمە ناڤ دەستێن نوژداران.. ژنبابا وی، دەیكینی بۆ كر و دەیكا من، ژنبابی بۆ من..

ئەڤە خوە ل سالێن سیهاندا و دلوڤانیا دەیكینیێ‌ ناهێلیت، گیانێ‌ من بەرەڤ عەسمانان بچیت.. هەر پێنگاڤا ئەو بهاڤێژیت، ئەز دگەل ویدا مە و ئەز دزانم ئەو چەند پێدڤی منە..  پشتی سالەكێ‌ بتنێ‌ ل ئینانا من بۆ دەشتێ‌، قەدەرێ‌ بابێ‌ وی ژ دەشتێ‌ ژی پێداتر بر.. دبێژن بیابانێ‌ ئەو داعویرایە و ئەز ل دەشتێ‌ سنگە پێ‌ بوویمە و ئەو ل زوزانا دناڤ دەستێن ژنبابێدا..

ئەز دزانم ئەو چەند پێدڤی مەیە، ئەو پێدڤی دەیكەكا دروستە، بۆ لایە لایێ‌ و لوریكان بێژیت.. ئەو پێدڤی بابەكینە، خوە ل وان بكەتە خودان و بابینیێ‌ بۆ بكەت.. 

فیچەرەكێ‌ ئەدەبی ل كەنالێ‌ (كوردستان 24)

نەتلەكا كارەبایی!!

سونیا بوقدەیدە/ تونس
و، عبدالرحمن بامەرنی

وەك پالەوانان ل سەر تێلان دلەیزت، كەنیا زارۆكان دئینا
مومەك ددەستێن وێدا بوو و دوكێلا وێ‌ رەش دبوو و د حەلییا...
هاتنا بای ئارامیا وێ‌ تێكدا و یا ل ڤالاتیا لبن خوە دنێریت...
ئەو نە بوو یا بەرگری دكر...
بەلكو زارۆكا..
ژیانا وێ‌ بلەز دەرباز دبوو
وەك شەریتا (ئەكشون) یا دەرهێنەرەكێ‌ سەرگردان...
بیرا وێ‌ ل شووماتیێن وێ‌ هات..
قوتانا زارۆكێن تاخی.. سەرێ‌ وان ددا بەر بەرا..
لێگەریانا وێ‌ ل هێلینێن چوچكان و شكاندنا هێكێن وان..
گریانا وان، دەما دایكێن خوە ددیتن و بترس لهنداڤی وان دزڤرین
بیرا وێ‌ ل گەرمە تەحرێ‌ هات یا زارۆكێن خالەتا خوە تێدا كومكرین و
ئەو برینە سەر بیرێ‌
دا گوهـ ل دەنگڤەدانا بنێ‌ وێ‌ ببن، دەما بەرا دهاڤێژنێ‌
هزردكرن ئەجنە یێن د بیرێدا
ب شەیتانەكێ‌ حەز ژ زارۆكان نەكەت
تشتێ‌ ژ هەمیان زێدەتر ئەو د ئێشاند،
ئەوا بتنێ‌ بوو، سەرا شووماتیان دهاتە سزادان
وان نەدزانی، ئەو ل سەر بارودوخێ‌ نە رازیبوونا خوە یا هاڤی دبیت
دەیكا وێ‌ دا شوو و هێشتا ئەو زارۆك
وێ‌ چ ژ پەروەردەیا زارۆكان نەدزوانی
وەك یاریكرنێن وێ‌ ب بیكێن وێ‌..

كه‌نالێ خه‌ندان يێ عه‌سمانى، ديداره‌كا تايبه‌ت دگه‌ل مندا ل رۆژا 1/6/2018

دراسة اشكال التراجيديا في رواية امرأة من ضباب للكاتب نزار أحمد بامرني

عبدالرحمن بامرني 

ترجمة: قيرين مصطفي عجو

التراجيديا بشكلٍ عام مفهومٌ يدلُّ على المأساة، بشكلٍ خاص هو شكلٌ من اشكال العمل الدرامي والأدبي في تاريخ القصة. تعدُّ الرواية التي بين يديّ نموذجاً لها، تظهر التراجيديا فيها بشكل واضحٍ من خلال عرض مآسي و آلام الشعب الكوردي. إعتمد الكاتب في سرد روايته على خياله المبدع في تصوير ونسج أحداثها الواقعية باسلوبٍ ادبيٍ متقن. معتمداً على قول الكاتب الامريكي (اوستافيو باز ) بأنّ "كاتب الرواية يقوم بتصحيح مسار العالم". وهنا يطرق الكاتب في روايته المتعددة الاتجاهات عدة أبواب و من خلال هذه الأبواب يعرض آلام و معاناة الشعب الكوردي و يسردها بسياقٍ أدبيٍ متمكنٍ لكي يضعها بين يديّ القارئ كإحدى الروايات الكوردية المكتوبة باللغة العربية والتي تعبر عن تراجيديات العصر.

لغة الرواية

اختار الكاتب في كتابة روايته (امرأة من ضباب) اللغة العربية. و السؤال هنا لماذا اختار الكاتب كتابة روايته باللغة العربية و ليس اللغة الكوردية رغم كونه متمكن بلغته الأم ؟ برأي إنّ الكاتب عندما اختار هذه اللغة أراد أن يُوصل رسالتين الى العالم العربي. الرسالة الأولى هي إيصال فكرة جميع الكوارث والأحداث الماساوية التي ألمّت بالشعب الكوردي من قبل الدول العربية والاسلامية والتي اتخذت ازائها الدول العربية والاسلامية لغة الصمت والتعتيم الاعلامي ودون إتخاذهم مواقف دينية أو انسانية تجاه خروقاتهم واعتداءاتهم تلك. و بذلك أصبحوا جزءً من مجالس الدول المتهمين بمساعدة مواقف قادة العرب والمنحازين للدكتاتورية. النقطة الثانية كتابة الرواية باللغة العربية دليل على معرفة الكاتب وإلمامه بصياغة هذة اللغة. فعندما تُكتب الرواية باللغة العربية برأي الكاتب تلقى إقبالاَ ورواجاَ أكثر، لأنها تمتلك عنصر المفاجئة واللغز لدى العرب أكثر مما قد تجدها لدى الجانب الكوردي الذي عاش تلك المأسات وعاصرها وفهمها واطلع على تفاصيلها.

زێدەتری 30 كاندیدان عەرەبیێ‌ نزانن!!

عبدالرحمن بامەرنی

 لدویڤ ئاماژەیان، ئەڤ خولا پەرلەمانێ‌ عیراقێ‌ بۆ كوردان یا ئاسان نابیت و كورد نەشیاینە مفای ژ خولێن بەری نوكە وەربگرن، كو ل سەر شەنگستەكێ‌ دروست كاندیدان بۆ بەغدا بەرهەڤ بكەن و بنێرنە پەرلەمانی و هەمان شاشی و دوبارەیا شاشیێن بەری نوكە، ئەندام پەرلەمانێن مە دچنە بەغدا و ئەو دەستكەفتێن بۆ مە د دەستورێ‌ عیراقێدا هاتینە چەسپاندن ژی، ئەم نەشیاینە پاراستنێ‌ ل سەر بكەین و ئەگەر لدویڤ ڤان ئاماژەییان بیت و دووبارەییا شاشییان، ئەز باوەرم گەلەك ماددێن دی ژی ژ دەستورێ‌ هەمیشەیێ‌ عیراقێ‌ بهێنە هەموار كرن و د بەرژەوەندا ناڤەراست و باشوورێ‌ عیراقێدا بشكێن.

 ئەو ئاماژەیێن من دڤێت بینمە زمان، ئێكەمێ‌ وان مانشێتەكێ‌ (مالپەرێ‌ دوارۆژ) بوو و بڤی رەنگی و ب فونتەكێ‌ مەزن هاتبوو نڤیسین (زێدەتری 30 كاندیدان عەرەبیێ‌ نزانن!)، ئێ‌ باشە لڤێرە پسیار، ئەو كاندیدێ‌ عەرەبیا وی باش نەبیت، ئەو دێ‌ چاوان شێت بەرگریێ‌ ژ مافێن خوە یێن دەستوری كەت؟ راستە زمانێ‌ كوردی ژی ل سەرانسەری عیراقێ‌ زمانەكێ‌ فەرمی یە، بەلێ‌ ئایا ئەڤە بتنێ‌ بەسە؟ نەخێر ژ بەركو، د پەرلەمانیدا و دناڤا لیژنێن پەرلەمانیدا، گەلەك تشت دهێنە ئێكلایكرن و ئەگەر ئەندام پەرلەمان یێ‌ ئەكتیف نەبیت و زمانزان نەبیت و سیاسی و یاریكەرێ‌ زیرەك نەبیت، ئەو نەشێت پاراستنێ‌ ل سەر هیچ تشتەكی بكەت، ئەڤە وەك زمان ئەز دبێژم، هەر چەندە ل خولێن بەری نوكە، گازندا مە زێدەتر ئەو بوو، ئەم بۆ پەرلەمانێ‌ عیراقێ‌ بتنێ‌ عەرەبی زانان فرێدكەین و سیاسی زانان نا فرێكەین و ڤێجارێ‌ نە بتنێ‌ سیاسی زانان ئەم نا فرێكەین، بەلكو عەرەبی نەزان ژی مە ل سەر زێدەكرن.

دا ژ شاشیێن خوە دەست پێبكەین

عبدالرحمن بامه‌رنى 

ئەگەر ل شورەش و بەرخوەدانێن خوە بزڤرین، بدەهان و سەدان شورەش و بەرخوەدان د مێژوویا كوردیدا دێ‌ كەڤنە بەرچاڤێن مە و ل پرانیا وان، ئەم توشی هنگافتنێ‌ بووینە و بێی كو جارەكێ‌ ژی ئەم ل سەر وان شاشییان راوەستیابین و مە بو خوە كربنە وانە. ئەڤ هنگافتنێن مە ژی، ب وێ‌ نوكتێڤە دچن (دەما زەلامەك ب جاددێدا دچیت و قەلپەكێ‌ موزێ‌ دكەڤیتە بن پیا و پاتك و پاتك ب عەردی دكەڤیت، روژا پاشتر رێكا وی دكەڤیتە هەمان جاددە و قەلپەكێ‌ دیێ‌ موزێ‌ دبینیت، دبێژیت، دێ‌ جارەكا دی پێ من كەڤیتە سەر وی قەلپیڤە و دێ‌ پاتك و پاتك بعەردی كەڤم، بێی كو مفا ژ هەمان شاشی وەربگریت و رێكا خوە ڤەگوهێزیت)، ئها ئەم كورد ژی هەمان رەفتار دوبارە و سێبارە دكەین. رەنگە هەبن بێژن، بارودوخێ‌ سیاسیێ‌ كوردان و جوگرافیا كوردان نە هاریكارن كو كورد د شورەشێن خوەدا د سەركەفتی بن؟ رەنگە وەسا بیت و بەشەك ژ هنگافتن و شكەستنان بۆ بارودوخێن سیاسی و جوگرافیا نە گونجایا كوردستانێ‌ ب هەر چار پارچێن وێڤە بزڤریت. لێ‌ ئەڤە بتنێ‌ نە دووماهیكە، ژبەركو، ئامانج چەند یا ئاسێ‌ بیت و چەند ئاستەنگی هەبن، دڤێت مە خواندنێن تێرو تەسەل بۆ وان ئاستەنگان هەبن، نە بتنێ‌ ئەڤە ژی، بەلكو دڤێت دهەر پێنگاڤەكا ژڤی رەنگیدا، مە خواندن هەبن، ئەم دێ‌ چەند پێنگاڤان پێشڤە چین و دێ‌ چەند پێنگاڤان پاشڤە هێین، دوست و دوژمنێن خوە دیار بكەین و هەردەم مە دەزیەك هەبیت بۆ زڤرینێ‌، ئەگەر ئەم توشی هنگافتنێ‌ بوین. دڤێت ئەم هەمی ئەگەران بێخینە بەر گومانێ‌ و باشترین بەلگە ژی، ئەڤ روودانێن دوماهیێ‌ نە، چ ل بەری 16ی ئوكتوبەرێ‌ یان پشتی هینگێ‌ و تا دگەهیتە روودانێن عەفرینێ‌ و ئەڤێن دێ‌ د دووفرا هێن و یێن كومەلایەتی ژی ل ئالیەكی.

بەرنامێ‌ (میناك) و عەقلیەتا ئێك و دوو شكاندنێ‌

عبدالرحمن بامه‌رنى

ئەرێ‌ بوچی ئەم كورد تا نوكە دبینە دار دەستێ‌ كومەلگەهێن دی و هەر چاوا وان بڤێت، وەسا مە د دەنە بەر كاشوێ‌ خوە؟، رەنگە هەر كەسی ئەڤ پسیارە ژخوە كربیت و هەر ئێكی ژی لدویڤ مێشك و تێگەهشتنا خوە بەرسڤەك بۆ كەر كربیت. ئەڤ گوتنا من یا ل سەری، دێ‌ لدوور بەرنامێ‌ (میناك) بیت، ئەڤێ‌ ژ لایێ‌ میدیاكارا كچ (هەودان سەعید) ڤە دهێتە پێشكێشكرن و ئەگەر نە بێژم هەمی خەلەك، بەلێ‌ پرانیا وان من بەرێخوەدایێ‌ و دوماهی خەلەك ژی یا بوویە جهێ‌ دان و ستاندنێ‌ و كومێنت و رەخنە بۆ چووین، بەرنامێ‌ (كچ و پروسا شینكرنێ‌)، كو بەرنامە ب 26 خولەك و 48 چركان بخوە ڤە دگریت و چەند كەس دناڤ بەرنامەیدا هاتینە مێهڤانكرن و ئێخستینە بەر پسیارا و بوچوونێن وان هاتینە وەرگرتن.

بلاڤبوونا بابەتی و پشتی كەتیە بەر چاڤێن خەلكی، كو گەلەكان هێرش و رەخنەیێن خوە ل بەرنامەی كرینە، هندەكان بناڤێ‌ ئاینی و هندەكێن دی ژی بناڤێ‌ رەوشت و تیتالێن كوردی بەرنامە رەخنە باران كریە و مخابن، كو گەلەك ژ كومێنتان د چوونە د بابەتێ‌ ناڤزراندنێدا. لدەستپێكێ‌ ئەم ب پرسین، ئایا دەما ئەم بەحسا ژنان دكەین، ئەم بەحسا مافێن وان دكەین و ئازادیا وان دكەین، ئەڤە دبیتە سەربەرداییا ژنان؟ نەخێر، ژبەركو ئەم یێ‌ هەولددەین جڤاكەكی پەیدا بكەین، ژن تێدا یا كارا بیت، ئەڤرو ژن یا بوویە قوتابی و دچیتە خواندنا بلند و فەرمانبەرە و مل بملێ‌ زەلامی یا هەمی كاران دكەت و دگەل هندێ‌ ژی یا خزمەتا زەلامێ‌ خوە و زارۆكێن خوە ژی دكەت و بەرڤاژی ئەگەر هەڤبەر بكەین، پەروەردەكا باشتر ددەتە زارۆكێن خوە ژ ژنەكا، نە خواندەڤا، ئەڤە وەك دەركەتنا ژنان و خواندنا وێ‌. ئەگەر هەڤبەركرنەكا دی ژی بكەین، دناڤبەرا كچا قوتابی و یا بابێ‌ وێ‌ نەهێلیت ژ خانی دەركەڤیت، دێ‌ بینین كچا خواندەڤا ئەگەر كورەكی بۆ خوە هەلبژێریت ژی، دێ‌ ئێخیتە دبن چەندین فلتەرانرا، كا كی یێ‌ باشە و كی هەست ب بەرپرساتیێ‌ دكەت و كیش كور ژی نە هەژیە ببیتە هەڤژینێ‌ وێ‌ یێ‌ پاشەرۆژێ‌ یانكو هەلبژارتنا وێ‌ دێ‌ یا تەندروست تر بیت ژ یا دخانیڤە،