تەوزیفكرنا جوانیێ‌ د شعرەكا (حەسەن فەتاح) دا

تەوزیفكرنا جوانیێ‌ د شعرەكا (حەسەن فەتاح) دا
عبدالرحمن بامەرنی
جوانی سالوخەتەكە یان دیتنەكە مروڤ بریارا جوانیێ‌ بو ددەت و نە هەر تشتێ‌ ب بەرچاڤێن مروڤی بكەڤیت یێ‌ جانە، (كانت) دبێژیت: (جوانی ئەو تشتە یێ‌ مروڤان كەیف خوش دكەت و زەوقا مروڤی پێ‌ ڤەدبیت)، نڤیسەر و رەخنەگر (ئەمین عەبدولقادر) دبێژیت: (جوانی بیرەك نینە كو ژ دەرڤەی كارێ‌ هونەری، هەبونا خوە هەبیت). ژ ڤی روانگەی ژی، رائێخستنا وێنەیێن شعرێ‌ دناڤ قالبێ‌ دەقی دا، دەما هوزانڤان ئاڤاهیێ‌ قالبێ‌ شعرا خوە ل سەر د نژنینت، پێنگاڤەكە بەرەڤ ژیانەكا دی و خولقاندنا كەش و هەوایەكی، كو تێدا ژیان برەنگەكی بهێتە دیتن، رەنگەك بیت هەمی هەستێن مروڤی تێدا ب ئاگەهـ بكەڤن و هوزانڤان رحێ‌ ب دەقێ‌ خوە یێ‌ شعری د پەخشیت و بتایبەتی ئەو هوزانڤانێن شیان هەبن، دگەل وێنەیێن شعرێن خوە ببنە ئێك رح و ئێك گیان، ژبەركو رح تشتەكێ‌ روحانی یە، دشێت كارلێكرنێ‌ د هەستێن كەسێن دی دا بكەت، شاعر ژی د بزاڤێن بەردەوام دایە كو سنعەتكاریەكا جوان بەرهەم بینیت تا وی راددەی هەست بكەت، جوانیا وێنەیێن شعرا وی دێ‌ بدلێ‌ پترترین كەس بن و پترترین كەس دێ‌ بریارا جوانیێ‌ ژ بو دەن.

زمانێ‌ قەلەمی هەر جارێ‌ و دەقەكێ‌ شعری

عبدالرحمن بامەرنی
زمانێ‌ قەلەمی، دێ‌ ناڤێ‌ وێ‌ گوشەیێ‌ بیت كو حەفتیێ‌ جارەكێ‌ دڤی بەرپەری دا، هەر جار ل سەر (دەقەكێ‌ ئیبداعی) راوەستین و بزانین ئەو تشتێن زمان نەشیایی دەربرینێ‌ ژێبكەت، قەلەم چاوان شیایە وەرگێریتە بەرچاڤ و هەر پێنج هەستێن مروڤی بەشداریێ‌ تێدا بكەن و تێبگەهن. دڤێ‌ گوشێ‌ دا زێدەتر دێ‌ ل وان نڤیسینان ژی ڤەگەرین یێن مروڤ هەست دكەت مەندبونەك یا هاتیە دەرێژكرن، دیمەنێن نوی یێن هاتینە ئاشكەرا كرن و خولقاندن، ل هەمی وان تشتێن بەهرەمەند هەست دكەت كو ئەو جیهانا وی یا تایبەتە و ئەو دبینیت، ئەو ئێكەم كەسە پێن وی دچنە سەر هشكاتیا وێ‌ و دیسان بزانین، ئەو چ تشتن نڤیسەرێن مە پێڤە مژول دبن و ئەوی ژ نڤیسینا خوە دڤێت چ پەیام بگەهینیت! نڤیسەر ژی زێدەتر مەرەما من پێ‌، ئەڤ كەسێن شعرێ‌ د نڤیسن، بزانین ئەو دەقێن خوە یێن ئیبداعی ژ بو چ دنڤیسن، ئەوا ئەو د نڤیسن شیاینە مە یێن خاندەڤا تا چ راددە ب وێ‌ نڤیسینێ‌ ڤە گرێدەن، ئایا شیاینە مە نەچار بكەن جارەكێ‌ و دوا و سیان ب وی دەقێ‌ نڤیسی دا بچینە خارێ‌ و دگەل دا ببینە ئێك هەست؟

ئەو چ تشتن (سندس مەهدی) مژویل دكەن؟

عبدالرحمن بامەرنی
خاندنا هەر دەقەكی لێگەریانەكە ل وان هەمی تشتێن خودانێ‌ دەقی مژویل دكەن، چ ئەو تشتێن هە، لێگەریان بن یان هەمی ئەو تشت بن یێن خەونێن وی ئارام دكەن و خوزیێن وان روژا، كو جارەك دی، ئەو و خەنێن خوە تێدا بگەهنە ئێك ڤە. دەقێن سەركەتی ژی زێدەتر ئەون، یێن خواندەڤای بەشداری وان نهێنی و خەریبییان دكەن، كو ئەو ژی خوە بەشەك ژ وی دەقی ببینن و هەست بكەن، جهێ‌ پیاسێن وان ژی دناڤا وان وێنەییان دا هەیە، ئەڤێن كەتینە بن چاڤكێ‌ كامیرا هوزانڤانی، میلان كوندێرا دبێژیت (ئەدەب فاكتەرێ‌ ئاشكەراكرنا لایەنێن ڤەشارتی یێن مروڤی یە). ژڤی روانگەی ژی دێ‌ هەولدەین ل وان لایەنان بگەرین، یێن لدەف مروڤی رویداین یان ڤیاین رویدەن و برێكا ئەدەبی، یان دەقێ‌ شعری، كو بابەتێ‌ مە ل سەرە، هاتینە ئاشكەراكرن. دێ‌ هەولدەین شعرەكا خانم (سندس مەهدی) ئەوا د كوڤارا سیلاڤ ژمارە 68 دا بناڤێ‌ (ژیان بو تە) هاتیە بلاڤكرن و بزانین ڤێ‌ خانما هوزانڤان، تا چ راددە شیایە وێنەیێن خوە یێن شعری بكێشیت و برییا ڤی دەقێ‌ شعری، ئەمێن خاندەڤا تا چ راددە دێ‌ شێین بینە هەڤ خەمێن وێ‌. هوزانڤان دبێژیت:
ئێدی بلا بەس بیت
ئەڤرو مرن خوشترین دیاری یە

تیروژكێن عەشقێ‌ لدەف (شیلان عەبدولمەناف)

عبدالرحمن بامەرنی
هەردەم ئەم بچاڤەكێ‌ نێر تەماشای ئەدەبی دكەین و خو ئەگەر ژنەكێ‌ ژی نڤیسا بیت، ژبەركو ژن بخو ژی یێن فێربوین بزمانێ‌ زەلامی دەربرینێ‌ ژ هەستێن خوە و ژ بوچوونێن خوە دكەن، ئەڤە نە بتنێ‌ د شعرێ‌ ژی دا دهێتە دیتن، بەلكو د هەمی ژانرێن دی یێن ئەدەبی دا و تا د هونەری ژی دا ئەڤێ‌ چەندا هەنێ‌ رەنگ  ڤەدانا خوە هەیە و هەردەم ژنان خوە ل هەمبەر گەڤێن كومەلگەهی  لاواز دیتی یە،  كو مێران هندەك یاسا و رێسا بو ڤی كومەلگەهی دروستكرینە و ژن ژی ئێكەمینن بو ملكەچبون ب وان یاسا و رێسایان ڤە و یێن بوینە پیروزی و دڤێت ژلایێ‌ وێڤە، نەهێنە هنگافتن.

لوقمان ئاسیهی و لێگەریانا ل (خو)!

عبدالرحمن بامەرنی
گەریان ل خوە، ئەو گەریانە یا مە بەرەف باگرەوەندێ‌ كەساتیا مە ڤە دبەت، مە بەرەڤ خوەشی و ئازار و ئەو تشتێن دشێن تاما دەڤێ‌ مروڤی بگوهورن، گوهورین ژی مەرج نینە هەردەم یا پوزەتیڤ بیت. رابوریێ‌ مروڤی، هەردەم گوشارەكا بێ‌ ئەندازەی و بەرەللایی پەیدا دكەت و خەیالێ‌ بەرەڤ دوخەكێ‌ نە رێك دا دبەت، بەرەڤ وان هەمی ململانە و حەز و خواستەكێن چ برێكەفت یان بەروڤاژی دناڤ ئارەزویێن جەستەیێ‌ مروڤی دا، پەیدا دبن. هەر چەندە بەشەكێ‌ گرنگێ‌ ڤان حەز و خواستەكان بو وێ‌ ململانەیێ‌ ڤەدگەرن، ئەوێن ژ زینداكرنا جەستەیێ‌ (كەسی) دزڤرن، ئەوێن، ژ وان هەمی بێدەنگی و سەركوتكریێن بەرامبەر عەقلێ‌ هەر كەسی دا دهێنە كرن. لڤێرە ژی هێزا خەیالێ‌ وەك ڤولكانەكێ‌ دپەقیت، هەمی هێزەكێ‌ ددەتە كاری، بو نەهێلان و لادانا رێرەو و ئیفلیجبونا پەیدا بوی، كو ئەو ئیفلیجبونا هەنێ‌ بو وان هەمی پسیارێن ل رەخ و دوورێن وی ڤەدگەرن، ئەوێ‌ دهزرا خوە دا، ئەو نەشیایی بو بەرسڤان بینیت یان هەر چنەبیت، نەشیابیت ئەڤێن ل رەخ و دوورێن خوە ب بەرسڤێن خوە رازی بكەت.

ئاشتی گرماڤی و هونەرێ‌ ڤەگێرانێ‌

عبدالرحمن بامەرنی
(بیابان)
گەلەك كرێت ل سەر پێن
ژیانێ‌ خوە چپلاق كر بوو
مریا دگوت..
ئێدی ئەم بۆ ڤێ‌ تیقە لیقا بیابانێ‌
نڤێژێن بارانێ‌ ناكەین..
ئەڤ پارچە شعرە، كوپلەیەكە ژ شعرەكا هوزانڤان ئاشتی گەرماڤی ل روژا 14/8/2011 ێ‌ د روژناما وار دا بناڤێ‌ (چەند پوستەرە شعر)، هاتیە بەلاڤكرن. د خاندنەكا دەستپێكی دا بو ڤێ‌ شعری، گوتنەكا میشێل فوكوی دهێتە بیرا مروڤی، دەما دبێژیت: (شەهرەزاد تا چیروكەكا خوە ڤەدگێریت، مە بەرەڤ نهێنیێن مەعریفی ڤە دبەت). دڤی كوپلەیێ‌ شعری ژی دا زێدەتر ئالاڤێ‌ ڤەگێرانێ‌ یێ‌ خورتە و دا بزانین ئەو چ مەعریفەیە هوزانڤانی دڤی كوپلێ‌ شعرێ‌ دا بكار ئینای، دڤێت ل بەراهیێ‌ بزانین ڤەگێران بخو چیە و ڤەگێرانا شعری چی یە و ئەگەر ڤەگێرانا هەر چیروكەكێ‌ هونەر بیت، ئەڤە ڤەگێران د شعرێ‌ دا ژبلی هونەری بخوە ژی مە بەرەڤ هونەرەكێ‌ دی ڤە دبەت ئەو ژی زمان، شەنگستێ‌ زمانی ژی گرێدای بەرفرەهیا ئاستێ‌ مەعریفی لدەف هەر ئێك ژ مە و دەربرین و هزر و بیركرنەڤەیا مە بو تشتان، بیركرنەڤەیا مە بو وان هەمی تشتان یێن هەستێن مروڤی و خەیال و دەربرینێن مروڤی مژول دكەن، هەر چەندە هونەرێ‌ ڤەگێرانێ‌ بهویربینانەتر د شعرێ‌ دا دهێتە تەوزیفكرن، ئەگەر رومانێ‌ یان كورتە چیروكێ‌ وەربگرین.

خەریبی د شعرەكا (ڤیان حەمید) دا

عبدالرحمن بامەرنی
ناڤ و نیشان كلیلا چوونە ژوورا ناڤ جیهانا هەر دەقەكی یە، هەلبەستڤانێ‌ زیرەك ژی ڤێ‌ پەیوەندیێ‌ دناڤبەرا دەقێ‌ خوە و ناڤ و نیشانی دا دروست دكەت و  ئەڤە یە ژی ئەو شەرەنیخا بناڤێ‌ گەهاندنێ‌ دهێتە ناسكرن، كو هەر كەسەك حەز دكەت پترترین كەس ل دەقێ‌ وی یێ‌ نڤیسی ڤەگەرن. گیروبونەك، ناڤێ‌ شعرەكا (ڤیان حەمید) هەلبەستڤانا كچا باژێرێ‌ دهوكێ‌ یە و نوكە ژ دەرڤەی وەلاتی ژیانێ‌ دبەتە سەر، كو ئەڤ شعرە د كوڤارا چاڤدێر ژمارە 120 دا هاتیە بلاڤكرن و دێ‌ هەولدەین، ل وان كلیلان بگەرین، یێن كودێن ڤێ‌ شعرێ‌ ڤەكری دهێلن.

كراسكرنا وێنەیێ‌ شعری و (ئاواز نهێلی) وەك نمونە

عبدالرحمن بامەرنی

پتریا ئەڤ كەسێن شعرێ‌ دنڤیسن یان بەحسێ‌ خوە دكەن دەما شعرێ‌ دنڤیسن، دبێژن شعر ئیلهامە و نڤیسینا وێ‌ چ گرێدان ب دەمی ڤە نینە و مەرج نینە كەنگی ئەو ئیلهام دهێت و بو ڤێ‌ چەندێ‌ ژی هندەك دبێژن، ئەم قەلەم و كاغەزێن خوە ددانینە بەر دوشەكا خوە یا نڤستنێ‌ و هەر گاڤا ئەو ئیلهامە هات، ئەم وێنەیێ‌ خوە یێ‌ شعری دنڤیسین و هندەك ژی دبێژن، ئەز د ترومبێلێ‌ دا بوم و من كاغەز یا ژ بەریكا خوە ئینایە دەر و من شعر یا نڤیسی! هەر چەندە بابەتێ‌ من ئەو نینە ئەز ڤان كەسان رەت بكەم یان ژی پەسەندا وان بكەم، لێ‌ بهزرا من هەمی كەسان جورە ئیلهامەك بو دهێت و هەمی كەسان تا راددەیەكی ئیلهاما شعری لدەف هەیە و بەهرەمەندی لدەف هەیە، لێ‌ هەر ئێكی لدویڤ گرنگیپێدانا وی، كا مژولاهیێن وی چنە و گرنگیێ‌ ب چ ددەت، بو نمونە، ئەگەر هوزانڤان بیت، دێ‌ هەمی هەستێن خوە ل سەر پەیداكرنا وێنەیەكێ‌ شعری كومڤەكەت و هوسا بو چیروك نڤیسی، شێوەكارەكی، سینارستەكی و هەر كارەكێ‌ هزركرن و بیركرن تێدا هەبیت. هەر كەسەك ژی دێ‌ هەولدەت، ئەو تشتێ‌ هاتیە دهزرا وی دا یان ب پێش چاڤێن وی كەتی یان گوهـ لێبوی، وێنەكی یان بیروكەیەكێ‌ ژێ‌ دروست بكەت.

ئەحمەد یاسین چاوان كەرب گرتی دبیت!

عبدالرحمن بامەرنی
ژ كەربێن تە دا، ئێك ژ هەلبەستێن هوزانڤان (ئەحمەد یاسین)ە دكوڤارا پەیڤ ژمارە 58 دا بلاڤ بویە، هەر ژ ناڤ و نیشانێ‌ هەلبەستێ‌، مروڤ دزانیت هوزانڤانی دڤێت تشتەكێ‌ نە ئاسایی ب ئازرینیت، ئەو تشتێ‌ هەنێ‌ ژی رەنگڤەدانەك بیت و نە دویرە ئەو رەنگڤەدانا هەنێ‌ بەروڤاژی ل سەر وی بخوە ژی بزڤریت، كا چاوان هندەك كەس تشتێن خوە پیچ دكەن یان تا بەرەڤ خوەكوژیێ‌ ژی دچن. لێ‌ ئەڤ كەربا هوزانڤانی بتنێ‌ ل نفرینان دراوەستیت و ئەڤە ژی ب ساناهیترین چەكە ددەستێ‌ كەسەكێ‌ بێ‌ دەستهەلات دا، كو هەست كربیت یێ‌ لاوازە و یێ‌ بەرامبەر دربێ‌ خوە یێ‌ داوەشاندیێ‌.
تشتێ‌ ڤی دەقی بالكێش دكەت، هوزانڤان هێزا خوە ددەتە سەر زمانێ‌ نفرینێ‌ و چاوان داهێنانێ‌ دڤی بواری دا بكەت، هەولدایە گەلەك ژوان تشتێن ل بەر وی دكەهی و لێ‌ ئاشنا یان برامانەكا دی، هەولدایە وان هەمی تشتێن كەساتیا وی ب (وێ‌) ڤە گرێددەن، ب پرچینیت، ڤیایە كەربا خوە ژی بڤان نفرینان بەلاڤە بكەت. تا ڤێرە ئەڤە ئەو ناڤەروكە یا ئەحمەد یاسین شاعرییا خوە دارێتیێ‌ و سنعەتكاری و فەرهەنگا وی یا بەرفرەهـ ژ گوندی، كومەلگەهی، فلكلوری و بیروباوەران، زانستێ‌ كەڤن و یێ‌ نوی و هەر تشتێ‌ ب بەرچاڤێن وی كەفتی خواندی یا هەولدای دڤێ‌ شعرێ‌ دا تەوزیفبكەت. ئەگەر دوێنەكی دا، بلندی و نزمی هەبیت ژی، هوزانڤان یێ‌ شیایی ب موزیكەیا شعرێ‌، خاندەڤای ب شعرا خوەڤە، سەر راست كەتە ڤە و نەهێلیت ڤەقەتیان بكەڤیتە دناڤبەرا هەردوان دا و ئەڤە ئێك ژ وان خالێن سەركەتی یە كو هەر هوزانڤانەك هەولددەت هەمی خاندەڤا دوو جار و سێ‌ جاران، دەقێ‌ وی بخوینن.

مەندبون و زیندیبون د شعرا (تو، ئەو شانەنشینا داگیر كری) یا بلند محەمەد دا

عبدالرحمن بامەرنی

ئەگەر ل زمانێ‌ زیندی یێ‌ كوردان ڤەگەرین ئەوێ‌ تا نوكە گەهشتیە بەر دەستێ‌ مە، د شعرێ‌ دا زێدەتر ژ هەر تشتەك دی ئەڤ زیندیبونا هەنێ‌ رەنگ ڤەدایە ڤە، ئەڤە ژی بەراورد دگەل ئەوا سەردەڤ  چ برییا ڤەگێرانا چیروك و چیڤانوكان بیت چ ژی ستران و لاڤژە و حەیران بن، ژ بەركو شعرێ‌ گیان دایە زمانی و ئەڤ زیندیبونا هەنێ‌ یا ئەم دبینین ژی هەر ژڤێ‌ كریارا داهێنانێ‌ بویە. شعر ژی ب وێ‌ رامانێ‌ كو زێدەتر ژ هەر تشتەكێ‌ دی، شاعر دشێت شیانێن خوە تێدا بەرچاڤ بكەت و دیاردەیێن كومەلایەتی و سیاسی و ئابوری تێدا ب دارێژی

جزبەچوون د شعرێن (محسن قوچان)ی دا شعرا (كۆل) وەك نمونە

• 

عبدالرحمن بامەرنی

دبیت ئەوا من مەرەم پێ‌ هەی ئەز بابەتێ‌ خوە ل سەر بنڤیسم زێدەتر نێزیكی وێ‌ جزبەچوونێ‌ بیت ئەوا سوفی و مریدێن شێخان پێ‌ دچنە دجیهانا دی دا ئەوا بناڤێ‌ جیهانا (غەیب)ێ‌ ده

ێتە ناسكرن، جزبەچوون ژی ب وێ‌ رامانا ئەز تێدگەهم، جورە خوە ژبیرڤەكرنەكا روحی یە و دەركەتنە ژ جانی، مروڤ ژ دنیاداریێ‌ و هەستداریێ‌ ڤارێ‌ دبیت و مروڤ و دەرون و گیانێ‌ خوە بتنێ‌ دمینن گیانەكێ‌ رویت و رویس و ئەو مروڤێ‌ هە ژ بن هەمی گڤاشتنەكێ‌ دەردكەڤیت، دڤی حالەتی ژی دا هەمی ئەندامێن مروڤی یێن هەستدار و نە هەستدار دكەڤنە دبن كاریگەرییا ڤێ‌ جزبەبونێ‌ دا و ئەڤ هەمی ئەندامێن هە دبلندترین گوپیتكا خوە یا هلفریانێ‌ دانە و دێ‌ هزركەی تو یێ‌ ل پێش دیمەنەكی ژ فلمەكێ‌ (ئەكشن) یان برەنگەكێ‌ دی بێژم، مروڤ نە ئارامیەكێ‌ دهەستان دا دبینیت، مروڤ ب فیریانەكێ‌ دحەسیت كو ژان لڤی مروڤی هە پەیدا دبن، ئەڤ ژانێن هەنێ‌ ژی چ ژ دەربرینێن وی بیت یان رەفتارێن وی یان ژی نە ئارامی و نیگەرانیا وی و تا ئەگەر ئەو تشتێ‌ وی بڤێت دەرببریت ژی و ئەو شێوازێ‌ ئەو پێ‌ تشتێ‌ خوە سەراڤ دكەت، گەلەك جوداهیا خوە هەیە دگەل كەسانەكێ‌ دی و ب هەمان