بەرسڤەكە بۆ گوتارەكا نڤیسەر ئیسماعیل بادی
نڤیسەر و ڤەكۆلەرێ باژێرێ دھۆكێ (ئیسماعیل بادی)، گوتارەكا جوان ل بن ناڤێ (ڤەھاندنا ھەلبەستێ ل دویڤ تیپێن ئەبجەدی) د رۆژناما ئەڤرۆ دا بلاڤكریە و تشتێ سەرنجا من راكێشایی، دەما بەحسا پیتێن ئەبجەدی كری، كو ب راستی ژمێژە بوو من دڤیا بابەتەكێ ل سەر ڤان جورە پیتان بنڤیسم، كو رەنگە گەلەك ژ نڤیسەران، قوتابی و ماموستایان رێزبەندیا وێ نزانن، یان ئەگەر رێزبەندیێ دانن ژی، ژێدەرێ وێ نزانن و ل گەلەك جھان ژی تێكەلیەك دناڤبەرا تیپێن ئەبجەدی و تیپێن ھیجائی دا ھەنە و ژبەركو سەیدایێ بادی نموونا ھەلبەستێن خوە لدویڤ تیپێن (عەرەبی) ئینایە، دێ ھەولدەین لدویڤ زمانێ ڤان پیتان گوتارا خوە بنڤیسین، كو شاعرێن مە یێن كەڤن ژی ئەڤ چەندە كرییە و ل دەستپێكێ فەرە بزانین، جوداھیا ھەردوو رێزبەندیان (ئەبجەدی و ھیجائی) چاوانە؟ رێزبەندیا تیپێن ئەبجەدی بڤی رەنگییە: (أ. ب. ج. د. هـ. و. ز. ح. ط. ي. ك. ل. م. ن. ص. ع. ف. ض. ق. ر. س. ت. ث. خ. ذ. ظ.غ. ش.)، و رێزبەندیا تیپێن ھیجائی یێن عەرەبی ژی بڤی رەنگییە، ئەو ژی (أ. ب. ت. ث. ج. ح. خ. د. ذ. ر. ز. س. ش. ص. ض. ط. ظ. ع. غ. ف. ق. ك. ل. م. ن. هـ. و. ي.) و ئەڤ جوداھیا ھەنێ نە بتنێ بۆ چاوانیا رێزكرنا یان رێزبەندیا ئێك لدویڤ ئێكا تیپان دھێت، بەلكو تیپێن ئەبجەدی لدویف رێزبەندییا مێژوویێ ھاتینە دانان و وەك ژمارە دھێنە دانان، چاوان (1،2،3،3،5،6،7...... ھتد) دھێنە دانان و تیپێن (ھیجائی) ژی وەك وێنە دھێنە كێشان بۆ رێزبەندیا پەیڤان و ناڤان.
تشتێ سەرنجا من ژ (ئەبجەد)یێ راكێشایی، وەك من گوتی ئەز بكەمە بابەتەكێ نڤیسینێ، ژبەركو ئەڤ پەیڤێن ھەنێ د فێركرنێن قورئانێدا، ل تەكیان، حوجرەیان، ماموستایێن ئاینی دھاتنە خواندن بڤی رەنگییە (أبجد هوز حطي كلمن سعفص قرشت ثخذ ضظغ)، و ئەز بخوە ژی ئێك ژوان كەسان بوویمە، ئەز دەرچوویێ ئێك ژڤان قوتابخانەیان بوویمە، ئەو ژی بۆ سالێن 1980 بۆ 1981ێ دزڤریت، ئەز ل قوناغا خواندنا خوە یا سەرەتایی بووم، ل بامەرنێ ژنەك ھەبوو ب ناڤێ سەیدایا مریەم (جھێ وێ بەھەشت بیت)، زێدەتر ژ (100) زارۆكان مە قەستا خاندنا دەرسێن قورئانێ دكر لدەف و ل دەستپێكا مە یا خواندنا دەرسێن قورئانێ، دەفتەرا ئەلیف بێتكان ھەبوو، دگەل ئەبجەدیی و ھەوەزێ دھاتنە خواندن و لدویڤ وێ خواندنێ، ھندەكان جزیا عەمایێ ژی بڤێ رێكێ دخواندن و ھندەكان ب (حەجییێ) ناڤدكر و خواندنا وان ھوسا بوو: ئەلیف سەر ئە، جزمە بێ، جیم سەر جە، جزمە دالێ ((ئەبجەد))، ھێ سەر ھە، واو سەر وە، جزمە زەینێ، ھەوەز و ھوسا بۆ پەیڤێن دی ژی وەك (حوتی، كەلەمەن، سەعفەس.... ھتد) و لدویڤ رێزبەندیا تیپێن (ھیجائی)، ئەو ژی ب چەند رێكا دھاتنە خواندن و ئاماژە بوون ژبۆ وێنەی زێدەتر ژ ھژمارێ و نیشانێن سەر تیپێ، ئەگەر نموونەكێ دوویان بینم: (ئەلیف سەر ئە، جر ئی بەر ئوو یان ئەلیف دوو سەر ئەن دوو جر ئین دوو بەرئوون) و ھوسا بۆ ھەمی پیتان دروست بوو). (بێ سەر بە جر بی بەر بوو یان بێ دوو سەر بەن دوو جر بین دوو بەر بوون).
خالەكا دی یا من دڤێت ل سەر ب راوەستم، ئەو ژی گرێدانا شاعران بڤێ رێزبەندیێ ڤە، ژبەركو پرانیا شاعرێن كلاسیك دەرچوویێن خواندنێن ئاینی بووینە، فەقیاتی خواندینە، لدەف مەلایان، دەرسێن قورئانێ خواندینە، بوویە ھەمیان ئەڤ قوناغە دەربازكرینە، ھەمیا تیپێن ھیجائییا عەرەبی و دیسان تیپێن ئەبجەدی و ل بامەرنێ ھەوەكو من گوتی ئەز ژی دەرچوویێ ئێك ژڤان خواندنگەھێن ئاینی بووم، چەندین كەسان د سەر دەمێن جودادا ئەڤ شێوازێ خواندنێ بۆ زارۆكان دگوتن و تا نوكە ژی ل ھندەك جھان ئەڤ شێوازێ خواندنێ یێ مایK لێ نە ب شێوازێ جاران كو تاكە رێك بوو زارۆك فێری خواندن و نڤیسینێ ببن.
بۆچی ئەڤ بابەتە یێ گرنگ بیت؟
بابەتێ رێزبەندیا تیپان مل ب ملێ ژمارێ، گەلەك كەس ب كار دئینن و ب مخابنیڤە نزانم بوچی دەما دگەنە رێزكرنا ھژمارتنێ لدویڤ تیپێ ب (1، ب، ج، د، ھ، و) ڤێرا دچیت و ژبەركو ژی ئەم ھەمی پێدڤی ڤێ رێزبەندیێ نە و دا وەك ھژمار دروست بھێتە بكارئینان، فەرە قوتابیێن مە، ماموستایێن مە، نڤیسەر ڤێ رێزبەندیا ھژمارێ دروست وەربگرن و دروست كار پێبكەن.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
رۆژناما ئهڤرۆ 3853- 2025/ 21/10
ليست هناك تعليقات:
إرسال تعليق