مەزراندنا جينۆسايدەكا ئێزدییان دكارەكێ ئەدەبیدا

عبدالرحمن بامەرنی

پوختە:

ڤەكولینێ، كار ل سەر مەزراندنا جينۆسايدەكێ دكارەكێ ئەدەبی یێ نەنڤیسیايدا كريیە. بۆ ڤێ چەندێ ژی، ڤەكولەری رۆمانا (مێژوویی بەلگەیی) ھەلبژارتییە و دڤی جورێ رۆمانێدا، نڤیسەرێ رۆمانێ ئەو بەرۆبیاڤە زێدەتر یێن ھەین، ژبۆ مامەلەكرنێ دگەل روودانان و ھینگێ كارێ وی وەك مێژوونڤیسەكی نابیت، بەلكو ب رێكا خەیالێ دێ شێت گەلەك دەرزێن دناڤا روودانێدا ھەین پر كەت و ڤەقەتیانان پێكڤە گرێدەت و بۆ نڤیسینا رۆمانا خوە، پەنا برییە بەر رێكار و تەكنیكێن نوی یێن ڤەگێرانێ و ئەڤە ژی ب مەبەستا، خواندەڤانێ رۆمانا خەیالی بەرەڤ كێمبوون چوویە و ئێدی خواندەڤا ل رۆمانەكا بەلگەیی دگەریت ب رێكار و تەكنیكێن نووی. ڤەكولەری بۆ كارێ خوە یێ نڤیسینێ، جينۆسايدەك دەستنیشانكرییە ب جھودەمێن وێڤە و ئەو ژێدەرێن ل سەر ڤێ جينۆسايدێ نڤیسین، بەحسا خالێن بالكێشێن ڤێ جينۆسايدێ كرینە، ژوان ھوكارێن پەیدابوونا جينۆسايدێ و رەنگڤەدانا خالێن دناڤا روودانێن جينۆسايدێدا ھەین، دگەل ئەڤرو یا مە و تایبەت رەڤاندیێن دەستێ داعشێ، بابەتێن مرۆڤایەتیێ و ھەلویست و بابەتێن پێكڤە ژیانێ و ھشیارییا تاكێ كورد و ڤان ھەمییان گرێدان ب رۆمانێ و روودانێن وێڤە ھەنە و ل سەر زارێ كاراكتەرێ دەستنیشانكریێ رۆمانێ دھێنە ئازراندن.

كلیلێن ڤەكولینێ: (گوندێ باسا، جينۆسايد، رەڤاندیێن ئێزدی، رۆمانا مێژوویی بەلگەیی).

تیپێن (ئەبجەد)ی جودانە ژ تیپێن (ھیجائی)

بەرسڤەكە بۆ گوتارەكا نڤیسەر ئیسماعیل بادی

عبدالرحمن بامەرنی

نڤیسەر و ڤەكۆلەرێ باژێرێ دھۆكێ (ئیسماعیل بادی)، گوتارەكا جوان ل بن ناڤێ (ڤەھاندنا ھەلبەستێ ل دویڤ تیپێن ئەبجەدی) د رۆژناما ئەڤرۆ دا بلاڤكریە و تشتێ سەرنجا من راكێشایی، دەما بەحسا پیتێن ئەبجەدی كری، كو ب راستی ژمێژە بوو من دڤیا بابەتەكێ ل سەر ڤان جورە پیتان بنڤیسم، كو رەنگە گەلەك ژ نڤیسەران، قوتابی و ماموستایان رێزبەندیا وێ نزانن، یان ئەگەر رێزبەندیێ دانن ژی، ژێدەرێ وێ نزانن و ل گەلەك جھان ژی تێكەلیەك دناڤبەرا تیپێن ئەبجەدی و تیپێن ھیجائی دا ھەنە و ژبەركو سەیدایێ بادی نموونا ھەلبەستێن خوە لدویڤ تیپێن (عەرەبی) ئینایە، دێ ھەولدەین لدویڤ زمانێ ڤان پیتان گوتارا خوە بنڤیسین، كو شاعرێن مە یێن كەڤن ژی ئەڤ چەندە كرییە و ل دەستپێكێ فەرە بزانین، جوداھیا ھەردوو رێزبەندیان (ئەبجەدی و ھیجائی) چاوانە؟ رێزبەندیا تیپێن ئەبجەدی بڤی رەنگییە: (أ. ب. ج. د. هـ. و. ز. ح. ط. ي. ك. ل. م. ن. ص. ع. ف. ض. ق. ر. س. ت. ث. خ. ذ. ظ.غ. ش.)، و رێزبەندیا تیپێن ھیجائی یێن عەرەبی ژی بڤی رەنگییە، ئەو ژی (أ. ب. ت. ث. ج. ح. خ. د. ذ. ر. ز. س. ش. ص. ض. ط. ظ. ع. غ. ف. ق. ك. ل. م. ن. هـ. و. ي.) و ئەڤ جوداھیا ھەنێ نە بتنێ بۆ چاوانیا رێزكرنا یان رێزبەندیا ئێك لدویڤ ئێكا تیپان دھێت، بەلكو تیپێن ئەبجەدی لدویف رێزبەندییا مێژوویێ ھاتینە دانان و وەك ژمارە دھێنە دانان، چاوان (1،2،3،3،5،6،7...... ھتد) دھێنە دانان و تیپێن (ھیجائی) ژی وەك وێنە دھێنە كێشان بۆ رێزبەندیا پەیڤان و ناڤان.

ل دیدارا بامەرنێ1

عبدالرحمن بامەرنی 

بۆ ماوێ (2)رۆژان ل بامەرنێ، دیدارا بامەرنێ1 ب 43ێ ڤەكۆلینان ھاتە سازكرن و وەك ئێك ژ رێكخەرێن ڤێ دیدارێ و تشتێ بالا من راكێشایی، ئەڤ دیدارە كارەكێ مەزن بوو ب شیانێن كێم، بۆچی من ئەڤە گوت؟ ئەز د دەھان فێستیڤال و كونفرانساندا یێ بەشدار بوویم، ئەڤا ئەز دبێژم نە بتنێ ل دھۆكێ، بەلكو ل پارێزگەھێن دی و ب قەدەر ڤێ دیدارێ، من بەشداریا ڤەكۆلەران نەدیتییە، 47 ڤەكۆلەر بەشداریێ بكەن و بەرھەڤبوونا كارا یا بەشداربوویان د ھولێ ڤە و كارلێكا مێھڤانێن دیدارێ دگەل ڤەكۆلەران، ئاماژە بوون كو بەلێ ڤەكۆلینێن دیدارێ جھێ سەرنج راكێشانێ بوون و تشتێ دی یێ من دڤێت ل سەر ب راوەستم، ئەو ژی ڤەكۆلین د چوارچووڤێ درویشمێ دیدارێ دا بوون "بەھدینان میراتەكێ كەلتووری یێ زەنگین و دوكیومێنتكرنەكا لاواز"، و ئەڤە ژی ئەو راستییە یا ل دەڤەرا بەھدینان ھەیی و دڤێت ب وێرەكی بێژین، دەما ئەم دبێژین ب وێرەكی،

ھەر تشتەك دیاری بۆ گیانێ كاك "سامی ھادی"

عبدالرحمن بامەرنی

ھەر چەندە دەستپێكا ناسكرنا من بۆ وی بۆ سالا 2004ێ دزڤریت، لێ دەما ئەز دگەلدا كەفتیمە كاری، سالا 2005ێ بوو، ل وی دەمی ئەز بۆ كارەكێ رۆژناما چاودێر ل سلێمانیێ بووم و رێكەفت وی كومبوون دگەلمەدا كرن، دەما من شیانێن خوە یێن كاركرنێ بۆ دیاركرین، ئەوی فۆكسا خوە ئێخستە سەر من. پێنەڤێت ھیچ كارەك یێ سەركەفتی نابیت ئەگەر دو فاكتەر پالپشتیێ ل سەر نەكەن، ئێكەم تشت حەز و ووزا مرۆڤی بۆ كاركرنێ و دو كەسەك كارێ مرۆڤی بینیت و شوینا رێگریێ بكەت، پالپشتیێ ل مرۆڤی بكەت و كاك (سامی ھادی) ئەڤە بۆ من كر. من پێشنیارا پاشكۆیەكێ بۆ رۆژناما چاڤدێر دانا بەر دەستێ وی و مەلا بەختیاری، وی شیانێن من یێن دەستپێكی بۆ گوتن و بۆ دیرۆكێ دبێژم، مەلا بەختیاری

پـاس / كورتەچیرۆك

عبدالرحمن بامەرنی

ترۆمبێلا وی ژ كاركەفت بوو، ھۆسا بەرسڤا ئەڤێ ل بەر سینگا خوە دا و دڤیا بۆ دیاربكەت، سویاربوونا وی ل ڤێ پاسێ تشتەكێ نوی و دەمكییە. ئەڤێ بەرسڤێ نەشییا چو پرسیارێن دی ل دەف یێ پسیار كری دورست بكەت و خوە ب مۆبایلا خوە ڤە مژوول كر. ھەر كەسێ ل ڤێ پاسێ سویار بیت و ل نەفەرێن وێ بنێریت، ھەردو كەسان ملێن وان یێن پێكڤە، یان ھەڤالێن ئێكن یان ئێك خێزانن و ب تنێ كورسیكا وی نەبیت، ما دێ كی ل دووماھیا پاسێ روینیت و كەنگی ھەست ب ڤێ چەندێ كر، دگەل بلندبوونا دەنگێ دو كەسان ل تەنشت ئێك، وی دگۆت: ئەز دێ پارەی دەم و یێ دی دگۆت: نەخێر ئەز دێ پارەی دەم و ژبەركو كەس ل تەنشتا وی نینە، ھێشتا كەسێ پرسیارا پارێ كرییا گەھاندنێ ژێ نەكری، دەستێ خوە برە ناڤ بەرویكا خوە، لێ نەزانی بھایێ سویاربوونا پاسێ تا دگەھیتە سەنتەرێ بازاری دێ چەند بیت و ئەڤێ پارە وەردگرتن، ب تنێ ھزار دینارەك ژناڤ پارێن وی دەرئێخستن و ئەڤێن دی ڤەگەڕاندنە ناڤ بەرویكا خوەڤە.

ل سیكا قەسابان یا كەڤن

عبدالرحمن بامەرنی

چ بۆ كارەكی بیت یان ژڤانەكی یان دەم بورادنەكێ بیت، ئەز قەستا ناڤ سیكێ دكەم و راستییێ بێژم، تشتێ من ب سیكێ ڤە گرێددەت، ئەو بیرھاتنن یێن دگەل مندا مەزن بووین و خوە ئەگەر من چ كار نەبن ژی، لێ چەند رۆژان جارەكێ ئەز پێن خوە ل جاددێن وێ نەرم دكەم و دەما گەھشتیمە سەرێ سیكا ماستی، چاڤێن من ب ھەڤالەكی كەفتن، ئەڤە زێدەترە ژ بیست سالان من نەدیتی و ئەز یێ د ھزركرنێدا ئایا ئەڤە ئەوە یان ئەو نینە؟ من ب ناڤێ وی گازی كرێ و مەبەستا من ھەكە ئەو بیت دێ ل ناڤێ خوە زڤریت و ئەگەر ئەو نەبیت ھەر ئێك ژمە ب رێكا خوە و دگەل ناڤئینانا من، لدوور خوە زڤری و گوت بامەرنی ئەڤە توویی؟! ئەم چووینە دەستێن ئێك، سەروستویێن ئێك و من گوتێ ئەز یێ دوو دل بووم كانێ ئەڤە تووی یان نە؟ گوت: من ب دەنگی تو ناسكری.

فێستیڤالا تری و سێڤان و راوەستیانەك

عبدالرحمن بامەرنی

جوگرافیا دھۆكێ، بۆ چاندنێ گەلەك یا گونجایە و چەندین جورێن فێقی ژێ بەرھەم دھێن. ئەگەر چ رێگری نەبن، نە بتنێ بۆ ھەرێما كوردستانێ، بەلكو بۆ ھەمی باژێرێن دی یێن عیراقێ ژی دێ ھێتە ھاوردەكرن و دێ داھاتەكێ باش بۆ جوتیاری ب دەستڤە ھێت. ژوان ژی بەرھەمێ تری و سێڤێ و سماقێ و ھنارێ و گیزێ و باھیڤێ و ھنگڤینی و چەندین بەرھەمێن دی یێن خومالی و تشتێ جوان ئەڤە چەند سالەكە بوویە نەریتەك فێستیڤال بۆ دھێنە رێكخستن، وەك فێستیڤالا تری و یا سێڤێن بەرواریا و بەرھەمێن خومالی و ئەز نابێژم گێرانا ڤان جورە فێستیڤالان یا باش نینە، لێ تریێ جوتیاری یێ ب بنێ مێوێ ڤە پیچ دبیت، خۆلیكی دبیت و بازارێ وێ نینە! سێڤێن بەرواریا دكەڤنە بنێ دارێ و درزن و بازارێ وێ نینە، ئەڤە ژ بلی ھنارێ و ھژیرێ و باجانا سور و مە كەرتێ چاندنێ یێ پشتگوھـ ھاڤێتی!

ڤێجارێ ژی چایا مە گەھشت

عبدارحمن بامەرنی

دیوارێ مزگەفتا مەزن ل نیڤا سیكا دھۆكێ، چەند كورسی و تەختێن روونشتنێ لێ ھەنە و ھەمی گاڤا ژ مرۆڤێن مەزن و دانعەمر یا پرە و دەما دا دەرباز بم، ھەڤالەكی چاڤ بمن كەفت و گوتە من روینە دگەل مە چایەكێ ڤەخۆ. ھەڤالێ من، ئەز بۆ سێ ھەڤالێن خوە دامە ناسكرنێ و ئەو ماموستا بوون و گوتە وان ئەڤە نڤیسەرە و دەرگەھێ دانوستاندنێ ڤە بوو. ئێكی ژوان گوت: "بەری تو بھێی، دانوستاندنا مە ل سەر بەرێ و نوكە بوو و ئەم یێ بەراوردیێ دكەین، كا بەرێ كەسێن زانا رێبەرایەتی دكر یان ژی كەسێن گەمژە؟ ئەو یێ دبێژنە من نەخێر نوكە زانا یێ رێبەراتیا مە دكەن و یێ بۆ من نموونا تەكەلوژیایێ و ژیریا دەستكرد بەحس دكەن و مە دڤێت دیتنا تە بزانین؟".

بیرا كێ ژ وە ل (كامیرێن كۆداك) دھێت؟!

عبدالرحمن بامەرنی

مشن بەحسا كامیرێن كوداك كر، ژبەركو من ھەڤالەك یێ ھەی خوە گەلەك ب كامیرا خوە یا كوداك مەزن دكر. ئەڤا ئەز بەحسدكەم سالێن نوتان بوو، مرۆڤەكێ وان كامیرەكا كوداك یا فوتوگرافی ژ دەرڤەی وەلاتی بۆ فرێركربوو و ھندی ناڤێ كامیرێ ل سەر ئەزمانێ وی بوو و ھندی چاڤێ خوە د دایێ و دگەل خوە دگێراند، ھەڤالەكێ مە یێ دی بۆ ترانە گوتێ خۆزی مرۆڤ كامیرا تەبا. ئەڤ ھەڤالێ ئەز ژێ بەحسدكەم، ھەمی سالوخەتێن جوانێن ھەڤالینیێ دگەل دا بوون و دەما ئەز بەحسا وی و كامیرا وی دكەم، بتنێ مەبەستا من بەھایێ وان كامیران بوو ل وی سەردەمی و ھەر چەندە نوكە ھەڤالێ مە نە بەحسێ كامیرا خوە دكەت و نە ل ھەلكەفتان ژی كامیرا خوە دگەل خوە دگێرینیت، لێ ئەز باوەردكەم وی ئەو كامیرە ل جھەكی یا پاراستی، كو ھەر نوی بمینیت، خوە ئەگەر ئێدی وێنان پێنەگریت ژی، لێ بەھایێ وێ لدەف وی ناھێتە خارێ.

دزیكەرێ رۆژا شەمبیێ/ گابرێل ماركیز

وەرگێران: عبدالرحمن بامەرنی

(ئوگو) دزیكەرە و بتنێ ل دووماھیا ھەمی حەفتیان، دزیان دكەت. شەڤا شەمبیەكێ چوو د مالەكێڤە و (ئانا)یا دژیێ خوە یێ سیھـ سالیێدا و ھەر شەڤ دمینتە ھشیار، ب تاوانا ویڤە گرت. پشتی گەفێن دەمانجێ لێ كرین، زێروزینەتێ خوە رادەستی وی كرن، ھیڤی ژێ خواستن خوە نزیكی (باولی) كچا وێ یا سێ سالی نەكەت. (ئوگو)ی ھزرێن خوەكرن: "ئەز بۆچی زوی دەربكەڤم، ددەمەكیدا بارودوخ لڤێرە باشە؟".

ئەو دشێت بێھنڤەدانا حەفتیێ ھەمیێ لڤێرە ب سەر ببەت و خۆشیێ ژ ھەر تشتی وەربگریت، ژبەركو ھەڤژین چوو ئێڤارا ئێكشەمبیێ ژ گەشتا خوە ڤەگەریت و ئەو ڤێ چەندێ باش دزانیت، پشتی سیخوری ل سەر وان كری. دزیكەر گەلەك ب ھزركرنێڤە نەما: جلوبەرگێن ھەڤژینی ل بەر خوەكرن و ژ (ئانا)یێ داخوازكر خوارنەكێ بۆ لێنیت و مەی ژ سەردابێ بۆ بینیت و كاسێتەكا موزیكێ د بەر خوارنێ را دانیتە سەر، لدەف وی ژیانا بێ موزیك نابیت.

ڤەكولین: خەیالدانا كوردان دناڤبەرا ئاگەھی و بێ ئاگەھیێدا

عبدالرحمن بامەرنی

 پوختە:

كورد ب حوكمێ جوگرافییا ئەو تێدا دژیت، جوگرافیەكا ئاسێ، ژین و ژیار، گوھورینێن وەرزی، ھەمی ھوكارن كو تاكێ كورد زوی بكەڤیتە بن باندورا خەیالدانێ(التخیل). ئەگەر خەیالدانێ بەری سالا 1991ێ شیابیت سەرھلدانێ بەرھەم بینیت، ئەڤرو ھەمان خەیالدان یا كوردان بەرەڤ قوناغەكا تاری ڤە دبەت، تایبەت گەنج ژ غیابا پویتە پێنەدان و پشت گوھدانا داخازیێن وی ژ دامەزراندنێ و ئایندەكێ نەدیار،  ئەجندایێن حزبێن ئیسلامی یێ وی بەرەڤ خەیالدانەكا نەدیارڤە دبەن، تا وی راددەی پرسێن خوە یێن نەتەوایەتی، مێژووی و كەلتوری رەتبكەت.